Newspeak in Translation    27-31

Philippe Noble

In mei 2018 gebeurde er in Frankrijk iets opmerkelijks: er verscheen een nieuwe vertaling van Orwells wereldberoemde roman 1984. Het feit op zich had niets opmerkelijks, want de voorgaande Franse vertaling dateerde van 1950, en was in bijna zeventig jaar tijds blijkbaar nooit herzien. Nee, het opmerkelijke lag in de mediale aandacht voor de nieuwe vertaling: niet alleen verschenen er recensies in alle grote dag- en weekbladen, de vertaalster werd uitvoerig geïnterviewd – soms meer dan een halfuur lang – bij populaire talkshows op radiozenders als France Inter en Europe 1, die er meestal wel voor oppassen om de luisteraars met een overdosis aan cultuur te verjagen. Dat had ik nog nooit meegemaakt: het leek wel de release van een film of de lancering van een nieuw album van een popzangeres. Wat kon deze ongeziene belangstelling in godsnaam verklaren?

De meest voor de hand liggende verklaring ligt in de aard en waarde van het vertaalde boek zelf. 1984 is niet alleen een klassieker, maar samen met een paar andere geschriften (en ik noem in dit verband altijd het Dagboek van Anne Frank) zal het met meedogenloze precisie voor het nageslacht (als we er een hebben) de gruwelijke onmenselijkheid van de twintigste eeuw samenvatten en belichamen. Bovendien resoneert het boek (opnieuw) met onze hedendaagse werkelijkheid: de totalitaire maatschappij die Orwell in de jaren 1940 had bedacht is in de beschreven vorm nooit werkelijkheid geworden, maar we worden nu, via technische middelen die hij zich niet kon voorstellen, scherper dan ooit geconfronteerd met het verspreiden van ‘onware berichten’, het vervalsen van historische feiten en het bespelen van de mening en gevoelens van miljoenenmassa’s, wat juist de kern uitmaakt van de thematiek van de roman. Toch zijn er ook andere redenen, die wel te maken hebben met de vertalingen zelf en de context waarin ze ontstaan zijn.

Lees verder in de papieren Filter