21:1

vrijdag vertaaldag

Archief

2021 | Week 15: Robbert-Jan Henkes

James Vandermeersch vertaalde alle 73 Lucky Luke-albums. Robbert-Jan Henkes kocht er drie en probeerde ze als nieuw te lezen. Dat ging hem verrassend goed af, want de vertaling is puik.
Lees meer >

Filter jaargang 28:1

De jury van de Filter Vertaalprijs 2021, Onno Kosters, Christiane Kuby, Ton Naaijkens, Jaap van Vredendaal, Eva Wissenburg en Miek Zwamborn, onze columnist in 2021.
Lees meer >

Actueel Vijf markante nominaties

Vijf vertalingen komen in aanmerking voor de Filter Vertaalprijs 2021: stuk voor stuk markante en exceptionele prestaties volgens de jury.
Lees meer >

 
  • Vrijdag Vertaaldag

    ‘Nu weet ik wat Vlamingen steevast moeten doormaken als ze onze vertalingen lezen’, aldus Robbert-Jan Henkes. ‘Die vertalingen smaken altijd, hoe dan ook, Noord-Nederlands. Ook al beseffen wij hier dat niet. Omdát we dat niet beseffen.’ Met 73 nieuwe Lucky Lukes wordt flink tegengas geboden.

    Lees meer >
  • Vorige Vertaaldag

    Vertaling kan een belangrijke rol spelen in internationale machtsverhoudingen. Al in de zestiende en zeventiende eeuw waren Spaanse missionarissen zich daarvan maar al te bewust. Ze zetten vertaling handig in om de bevolking van Patagonië tot het christendom te bekeren... én om aan de expansiedrang van het Spaanse Rijk tegemoet te komen.

    Lees meer >
  • Vintage Filter Hoe het voelt vertaald te worden

    In dit sprankelende essay van de Britse schrijver Lawrence Norfolk reflecteert de auteur over het gevoel vertaald te worden. Zijn historische romans vol erudiete woordspelingen werden in 26 talen vertaald, waaronder het Nederlands. Bronteksten zijn als relikwieën, zo betoogt hij, die net zoals de zalig verklaarde stukken lijk van heiligen, via translatie, in verschillende talen nieuwe lezers (gelovigen) bereiken. Voor katholieken heeft ‘één enkele lok haar van het hoofd van de Maagd Maria dezelfde werkzaamheid [...] als haar gehele lichaam’ en zit in één vertaald boek, dankzij vertalers alles vervat van wat de schrijver vertelde. Het boek in vertaling behoudt de kracht van zijn geheel, ook al is het vertaald en in mootjes gehakt door interpretatie en andere manipulaties. Want ja, er worden allerlei ‘verontrustende ingrepen’ op boeken uitgevoerd zoals (naast vertaling) redactie, binden, het kiezen van een nieuwe omslag. Ondanks de mutatie vertrouwen de lezers erop dat zij een origineel lezen. De vertaling als synecdoche, een intrigerende gedachte. Norfolk heeft een bijzonder originele kijk op de verschillende activiteiten die met vertaling gepaard gaan. Zo is redigeren volgens hem ook een vorm van ‘uiteenrijten’ naar het Griekse woord sparagmos, het in stukken hakken van de lijken, een handeling die voorafgaat aan ‘translatie’. Hier volgt het enigszins bloederige essay in de translatie van onze eindredacteur.

    Lawrence Norfolk (foto Wikipedia, 2013)

    Lees meer >
  • Nieuwe Filter jaargang 28 nummer 1

    De nieuwe Filter is verschenen, bij onze nieuwe uitgever AFdH, in een nieuwe vorm en met een nieuwe columnist! Kleiner, fijner, dikker.

    In het jaar waarin voor velen de werkvloer verdween konden vertalers blijven waar ze altijd al aan het werk zijn: thuis. Misschien was het wel een ideaal vertaaljaar, voor de kluizenaar in hen die zich had teruggetrokken in de coronaloze woestijn. Hieronymus is niet voor niets hun schutspatroon. Maar anders dan deze kerkvader, die daar in de woestijn met zijn leeuw zelfvoorzienend moet zijn geweest, moet de moderne vertaler zijn retraite doorbreken en zorgen voor brood op de plank. Klik op de link hieronder voor een voorproefje.

    Lees meer >
  • Vorige vertaaldag

    Deze week bestaat Serge Gainsbourgs album L’histoire de Melody Nelson vijftig jaar. Carlijn Brouwer waagde een poging om de songteksten ervan te vertalen, ‘Met Melody door de pandemie’ doopte ze het project in gedachten. De teksten bleken gelaagder en subtieler te zijn dan ze altijd dacht.

    Lees meer >
  • Vintage Filter gelegenheidsvertalers

    In de mediastorm die is ontstaan naar aanleiding van de vertaling van het werk van Amanda Gorman wordt er gelukkig soms ook aandacht besteed aan het feit dat vertalen een vak is, waarbij meer komt kijken dan affiniteit met een auteur.

    In deze bijdrage uit Filter 2009 (16:1) laat Dirk Leyman vanuit het perspectief van de literaire criticus niet alleen zien hoe groot het belang van vertalers is voor het circuleren van literatuur, maar vooral ook hoezeer zij in een netwerk opereren. Vertalers vormen een maatschappelijk kwetsbare groep die in intellectueel opzicht ‘huzarenstukjes’ verricht, maar die ook afhankelijk is van de juiste redactionele omkadering en van voldoende toegemeten tijd om het complexe werk te kunnen doen waarvoor ze worden ingehuurd.

    Leyman verwijst ook naar ‘gelegenheidsvertaler Bernlef’ die in 2005 werd gevraagd Un pedigree van Modiano te vertalen. Om commerciële redenen kreeg een bekende schrijver met affiniteit voor de Franse taal en cultuur voorrang op de ervaren vertaler Maarten Elzinga. Bernlefs Een stamboek bleek van slechte kwaliteit te zijn en de vertaling werd in alle kritieken afgekraakt. Dat uitgevers munt willen slaan uit de reputatie van bekende schrijvers om belangwekkende auteurs te laten vertalen en daarbij kundige vertalers passeren, is niets nieuws onder de zon. Overigens ontspon zich indertijd nog een debat over ‘het belang van kwalitatieve vertaalopleidingen’.

    Lees meer >
  • Bekendmaking Nominaties Filter Vertaalprijs 2021

    Vijf vertalingen komen in aanmerking voor de Filter Vertaalprijs 2021: stuk voor stuk markante en exceptionele prestaties volgens de jury.

    De prijs wordt gesteund door de meest vooraanstaande uitgevers van vertaalde fictie en non-fictie in ons taalgebied: Atlas Contact, Lebowski, Wereldbibliotheek, AFdH, Koppernik, Meridiaan Uitgevers, Singel Uitgeverijen en Van Oorschot, die zo willen bijdragen aan een hogere waardering voor uitzonderlijke vertaalprestaties.

    Lees meer >
  • Vertalingen schrijven

    Een vertaling schrijf je, maar wat voor soort schrijven is vertalen dan? Wil Boesten over vertalen en schrijven, schrijven en vertalen en het werk van Albert Vigoleis Thelen.

    Lees meer >
  • De ideale vertaler

    Uitgeverij Meulenhoff bestempelde Marieke Lucas Rijneveld als ‘ideale vertaler’ voor het werk van Amanda Gorman. Een interessante uitspraak, schrijft Paula van Rooijen, want wat maakt een vertaler ideaal, naast het feit dat ze een persoonlijke verwantschap heeft met het werk van de te vertalen auteur?

    Lees meer >
  • Dossier Literair vertalen en technologie

    Wat kan technologie anno 2021 betekenen voor het literair vertalen én voor de vertaalwetenschap? In een gloednieuw en vuistdik Webfilterdossier, samengesteld door Joke Daems en Gys-Walt van Egdom, worden uiteenlopende nieuwe mogelijkheden kritisch tegen het licht gehouden. Met bijdragen van Jack McMartin, Luc van Doorslaer, Haidee Kotze, Gys-Walt van Egdom, Joke Daems, Winibert Segers, Henri Bloemen, Onno Kosters, Margot Fonteyne, Rebecca Webster, Lisa Horenberg, Chris Bakker, Pauline de Bok en Theo van der Ster.

      
     

    Lees meer >
  • Recensie Hans Magnus Enzensberger Zonder papieren

    Ton Naaijkens bespreekt Zonder papieren. Honderd humane gedichten (1950-2020) & Uitnodiging tot een poëzieautomaat van Hans Magnus Enzensberger, een ruime en evenwichtig gecomponeerde bloemlezing samengesteld door René Smeets en uitgegeven door Poëziecentrum.

    Lees meer >
  • Vintage Filter Mijn favoriete vertaling

    In het laatste nummer van de papieren Filter stond de tweede, aanstekelijke aflevering van de rubriek ‘Mijn favoriete vertaling’, vijftien jaar na de eerste. Robbert-Jan Henkes slingerde zich lyrisch door een woud aan overwegingen om een vertaling al of juist niet tot favoriete vertaling te bestempelen.

    De Filterredactie is zeer nieuwsgierig naar de favoriete vertalingen van haar lezers en roept op tot het insturen van bijdragen daarover die dan in het derde nummer van dit jaar gepubliceerd kunnen worden. Plannen kunnen gestuurd worden naar info@tijdschrift-filter.nl.

    Ter verdere illustratie hierbij een link naar de eerste aflevering van de rubriek, uit 2006, waarin Cees Koster op persoonlijke toon getuigenis aflegt van zijn bewondering voor Portret van de kunstenaar als jongeman, de  vertaling door Gerardine Franken en Leo Knuth uit 1972 van James Joyce’ Portrait of the Artist as a Young Man.

    Lees meer >
  • Vertaal citabel!

    Een mooie column van Robbert-Jan Henkes over het dilemma waar vertalers voor staan als in een lopende tekst poëzie geciteerd wordt. Veel vertalers zullen het probleem herkennen. Zo trof hij zelf in de memoires van Anatoli Mariëngof, de Russische auteur van wie hij al eens werk vertaalde, een dichtregel van Sergej Jesenin aan. Wat te doen? Henkes eindigt met een oproep aan poëzievertalers: vertaal nou eens gewoon citabel!

    Portretten van Jesenin en Mariëngof door Boris Erdman uit omstreeks 1920

    Lees meer >
  • In Memoriam Jeanine De Landtsheer

    Vrienden zijn meer nodig dan vuur en water, luidt een aloud spreekwoord van Erasmus. Onverwacht overleed onlangs Jeanine De Landtsheer (1954-2021), die dat bewuste spreekwoord uit het erasmiaanse Neolatijn zo vertaald had.

    Harm-Jan van Dam liet het spreekwoord diep tot zich doordringen en herdenkt Jeanine De Landtsheer, in 2012 genomineerd voor de Filter Vertaalprijs, in dit in memoriam.

    Jeanine De Landtsheer (1954–2021) 

    Lees meer >
  • De avond is ongemak vertaald

    Hoe wordt zo’n door en door Nederlands boek vertaald? Martin de Haan stelde zich de vraag bij Marieke Lucas Rijnevelds De avond is ongemak (Filter 27.4). Naast Nederlandse realia, blijken Rijnevelds soms ongewone woordkeuzes en het web van beklemmende betekenissen dat eruit voortvloeit bij te dragen tot de sfeerschepping en vormen ze misschien wel één van de grootste uitdagingen voor de vertalers.

    Lees meer >
  • Recensie twee biografieën

    Filter-redacteur Harm-Jan van Dam bespreekt twee vertalingen uit 2019, twee biografieën van een persoon uit de klassieke oudheid, beide verschenen bij Omniboek, toevallig vertaald door dezelfde vertaler. Het gaat hem niet primair om detailkritiek, maar eerder om een paar algemene problemen die spelen bij het vertalen van wetenschappelijke non-fictie. Wie is eigenlijk het beoogde publiek? Hoe ver moet de vertaler gaan om bijzonderheden toegankelijk te maken voor de niet-ingevoerde lezer? Hoe goed moet hij of zij zelf thuis zijn in het onderzoek en tegelijkertijd een taalkunstenaar zijn? En wat te doen met citaten en langere teksten uit andere talen die in de brontekst zijn opgenomen in de taal van die brontekst? Een en ander laat zich goed illustreren aan non-fictie in een vakgebied met een lange staat van dienst, waarvan de precieze inhoud tegenwoordig voor veel mensen onbekend is.

    Lees meer >