16:4

vrijdag vertaaldag

Archief

2021 | Week 42: Jabik Veenbaas

Afgelopen dinsdag werd in Leeuwarden opnieuw aandacht besteed aan de Obe Postmaprijs die ongeveer een jaar geleden werd toegekend aan vertaler Jan Popkema voor zijn Friese vertaling van Patrick Süskinds 'Das Parfum'. Jabik Veenbaas steekt zijn neus in de bedwelmende tekst en wordt omklaaid door de mjitske rook van nachtpotten en welriekendere dampen en geuren.
Lees meer >

Filter jaargang 28:3

Maarten Asscher, Tommy van Avermaete, Erik Bindervoet, Lieke van Deinsen, Vicky Francken, Lia van Gemert, Ger Groot, Cees Koster, Maurits Lesmeister, Janneke van der Meulen, Ton Naaijkens, Peter Nijssen, Barber van de Pol, Joyce Roodnat, Riet Schenkeveld-van der Dussen, Dirk Schoenaers, Désirée Schyns, Lisa Thunnissen, Beatrijs Vanacker, Jos Vos, Miek Zwamborn, Rob Zweedijk
Lees meer >

Dossier Kader Abdolah

Sinds zijn debuut in 1993 is Kader Abdolah uitgegroeid tot een van de meest succesvolle Nederlandse auteurs en zijn omvangrijke oeuvre is dan ook in vele talen vertaald. Hoe heeft Abdolahs werk zijn weg naar het buitenland gevonden en welke rol hebben de vertalers daarbij gespeeld?
Lees meer >

Actueel ... some wantonness

In de rubriek Vrijdag Vertaaldag plaatste Wim Tigges kritische kanttekeningen bij de vertaling van Shakespeares sonnetten door Bas Belleman. Naar aanleiding van Bellemans reactie verduidelijkt Tigges zijn kritiek.
Lees meer >

 
  • Vrijdag Vertaaldag

     

     

    Afgelopen dinsdag werd in Leeuwarden opnieuw aandacht besteed aan de Obe Postmaprijs die ongeveer een jaar geleden werd toegekend aan vertaler Jan Popkema voor zijn Friese vertaling van Patrick Süskinds Das Parfum. Jabik Veenbaas steekt zijn neus in de bedwelmende tekst en wordt omklaaid door de mjitske rook van nachtpotten en welriekendere dampen en geuren.

    Lees meer >
  • Vintage Filter

    Het geschiedde in de vroege dagen van Filter dat er met enige regelmaat een Waaier werd ontvouwd, een rubriek waarin de rijkdom en de diversiteit van het vertalen werd geïllustreerd aan de hand van vele versies van een (ook niet altijd per se stabiele) brontekst.  Het uitkomen van de NBV21, de nieuwe Nieuwe Bijbelvertaling zeg maar, afgelopen woensdag  (onder meer verkrijgbaar in de versies NBV21 Standaardeditie, NBV21 Deluxe en NBV21 Compact Pastel, Compact Tijdloos en Compact Modern – de Bijbel als auto), is aanleiding diep in het Filterarchief te delven naar de Waaier waarin het verhaal van de verleiding van Jozef door de vrouw van Potifar in allerlei schakeringen in beeld wordt gebracht. In de verzameling wordt een aantal perspectieven geboden op een intrigerende situatie, die nog door talloze midrasjiem, tafsiers en targoeniem omringd worden. Elk fragment raakt aan thema's als het jodendom en de Arabische wereld, de afgewezen minnares, de Oriënt als oord van lage lusten, de positie van de vrouw in de strijd der geslachten. Ook de wonderlijke ironie van de late twintigste-eeuwer, die zich verbaast over alle opschudding die het verhaal verwekte, ontbreekt niet. 

     

     

    Lees meer >
  • Vorige Vertaaldag

    Isabelle Bambust danst van een negentiende-eeuwse predikant naar de Chinese geneeskunde en weer terug. In haar ballet cirkelt ze rond filosofen en vertalers die ze lichtjes raakt met haar plumeau. Of is dat een tutu? Weten en ook Niet-weten, daar draait het om.

    Lees meer >
  • Vertalen in de Nederlanden

    Dubbel feest: zaterdag 25 september verscheen niet alleen de nieuwe Filter, maar ook Vertalen in de Nederlanden. Een cultuurgeschiedenis. De vertaalgeschiedenis van de Lage Landen – van meet af aan doordrenkt van vertaling – is daarin eindelijk opgetekend vanaf het jaar 500 tot en met nu. Ton Naaijkens sprak bij de presentatie van het boek op de manifestatie Nederland Vertaalt. 

     

    Lees meer >
  • Notities aan de zijlijn

    De Nederlandse overheid besteedt tolk- en vertaaldiensten inmiddels uit aan commerciële bureaus en het register voor tolken en vertalers van de Raad voor Rechtsbijstand staat sinds 1 juli open voor tolken met een flink lager taalniveau. Funeste gevolgen zijn te verwachten en werden deze week voelbaar, het begrip ‘gerechtstolk’ brokkelt verder af en daarmee overigens ook de rechtstaat, schrijft Roemer Leushuis.

    Afbeelding: Dibujos al Margen

    Lees meer >
  • Vintage Filter

    De Argentijnse Victoria Ocampo (1890-1979) was schrijfster, critica, vertaalster en hoofdredacteur van het legendarische tijdschrift Sur (1931-1992) dat zij bijna integraal met haar eigen kapitaal financierde. Voor Sur dat het kruim van de Europese literatuur voor Spaanstalige lezers ontsloot, was vertaling van levensbelang. In onderstaand meeslepend artikel belicht hispaniste en voormalig Filterredacteur Ilse Logie niet alleen Ocampo’s persoonlijk vertaalopvatting (zij beschouwde vertalingen als ‘handschoenen’ die het directe contact met het origineel in de weg staan), maar laat zij tevens zien dat die visie de enorme invloed van Sur voor de Spaanstalige boekensector en vertaalwereld niet heeft belemmerd. Het tijdschrift ontpopte zich al snel tot een ‘gigantische, permanente vertaalmachine’ en stimuleerde andere Argentijnse kwaliteitsuitgeverijen om ook vertaalde literatuur in het Spaans te gaan publiceren. Logie laat ook heel mooi zien hoe wereldliteratuur in vertaling circuleert dankzij persoonlijke contacten. Zo gaf Ocampo de Franse schrijver en antropoloog Roger Caillois (1913-1978), die noodgedwongen vijf jaar in Buenes Aires verbleef tijdens de Tweede Wereldoorlog, de kans zijn tijdschrift Lettres françaises als supplement bij Sur te laten verschijnen. Terug in Frankrijk zette Caillois op zijn beurt begin jaren vijftig bij Gallimard de reeks La croix du Sud op waardoor menig Franstalige lezer kennismaakte met Latijns-Amerikaanse auteurs in Franse vertaling. Ocampo adviseerde Caillois bij de keuze van de auteurs, zoals Borges, Carpentier, Cortázar en vele anderen die ook Nederlandstalige lezers vandaag de dag bekend in de oren klinken omdat zij de weg effenden voor de Latijns-Amerikaanse boom.

    Lees meer >
  • Vorige Vertaaldag

    Overal kun je Nederlands leren, maar waar leer je Vlaams? In de hoop zich ooit nog eens in goed vertaliaans-vlaams te kunnen uitdrukken gaat Robbert-Jan Henkes te rade bij de Vlamingen in zijn boekenkast. Hij doet vele mooie uitdrukkingen op, maar blijft zich door gebrek aan echte leermiddelen toch voelen als een hond in een kegelspel.

     

    Lees meer >
  • Vintage Filter

     

    Het lijkt erop dat je bijzondere vertalingen steeds meer moet zoeken bij kleine, zelfstandige uitgeverijen. Een ervan is Van Maaskant Haun, waar onlangs een prachtig vormgegeven vertaling van de poëzie van Yehuda Amichai (1994-2000) verscheen, vertaald door Tamir Herzberg en Tsafrira Levy: Gedichten – deel I. Daar is lang aan gewerkt, vanaf de jaren tachtig, de tijd dat Amichai met enige regelmaat Poetry International bezocht. Vijfentwintig jaar geleden, in 1996, toen Filter nog maar twee keer per jaar verscheen, schreef Tamir Herzberg voor ons op wat voor hem het belang van de Israëlische dichter was: dat hij het oude en nieuwe belichaamt en modern, quasi achteloos schrijft maar ook oude, Bijbelse taal gebruikt – zoals je in een keuken, zei Herzberg toen, nieuw en oud keukengerei door elkaar gebruikt. Lees hoe hij moest zoeken naar een bakspatel die een schuimspaan bleek te zijn. Vergelijk ook de twee gedichten van toen met de versie van vijfentwintig jaar later en zie hoe vertalingen bestand zijn tegen de tand des tijds.

    Lees meer >
  • Het vertalerschap als minimalistische levenskunst

    Op een driesprong van gedachten aanbeland, laat Ton Naaijkens zijn overprikkelde geest afdwalen om uiteindelijk het ‘Giacomettipad’ in te slaan. Een ode aan het vertalerschap als minimalistische levenskunst.

    Lees meer >
  • Vintage Filter

    ‘Bosvruchten an sich zijn niet erg grappig; dat ik toch gelachen heb – tenzij ik volslagen gek ben, maar daar moet ik maar niet te lang over nadenken – moet een indicatie zijn dat hier méér staat dan alleen een opsomming van fruitsoorten.’ Hoe zit het met humor in vertaling? Waarom zijn die bosvruchten grappig, en mag je eigenlijk ook lachen om – bijvoorbeeld – het werk van Franz Kafka? Sam Garrett vertaalde de roman Tirza van Arnon Grunberg in het Engels en schreef over humor en vertalen in Filters allereerste ‘Dossier’, uit 2013, over Grunberg en zijn vertalers.

    Lees meer >
  • Aviatisch koeterwaals

    Begin twintigste eeuw gebeurde er op luchtvaargebied allerlei spannends. Op de grond werd er intussen strijd geleverd tegen het oprukkend ‘aviatisch koeterwaals’. Een speciale commissie moest de landstaal zuiveren van on-Nederlandse luchtvaartterminologie, ontdekt Jan Gielkens, wanneer hij in de archieven op zoek gaat naar zijn illustere familielid Oom Co de vliegenier.

     

    Lees meer >
  • Vintage Filter

    De laatste weken kwam het nieuws onze kant op dat de erven Astrid Lindgren tegenwoordig een wereldwijde gelijkschakeling van vertalingen en illustraties van Pippi Långstrump nastreven. Alle vertalingen dienen voortaan gebruik te maken van de illustraties bij de oorspronkelijke Zweedse uitgave en afwijkingen ten opzichte van de bronteksten worden met een beroep op het auteursrecht nu met terugwerkende kracht afgewezen. Voor het Nederlands taalgebied betekent dit dat de hier iconische illustraties van Carl Hollander zullen worden vervangen en dat toekomstige kijkers van de tv- en filmversies de door ons als karakteristiek beschouwde regels ‘Twee maal drie is vier/ Wiedewiedewiet en twee is negen’ zullen moeten missen. De reden? Pippi moet een eenvormig herkenbaar merk worden zodat overal dezelfde Pippi-producten kunnen worden uitgevent – de intuïtieve anarchist Pippi Langkous ten prooi aan de neoliberale stoomwals. Je vraagt je af wat Pippi er zelf van zou hebben gevonden, al zal het antwoord op die vraag vast ook door de erven geclaimd worden. Gelukkig hebben we het verleden nog. We kunnen altijd nog terugkijken naar de rijke diversiteit aan Pippi-beelden in vertaling, zoals Astrid Surmatz deed in het kinder- en jeugdnummer van Filter uit 2005.

    De in het Nederlands taalgebied iconische Pippi Langkous van Carl Hollander

    Lees meer >
  • Vintage Filter

    Claudio Magris is niet alleen een groot essayist en romancier, hij is ook een verdienstelijk vertaler met uitgesproken vertaalopvattingen, die hij in tientallen publicaties met zijn lezers heeft gedeeld. Hoe moeten vertalers, die Magris consequent aanduidt als ‘mede-auteurs’, zich tot die opvattingen verhouden? In ‘Vertalen op z’n Midden-Europees’ gaat Tom de Keyser op zoek naar een antwoord op die fascinerende vraag. 

    Zijn bijdrage maakt deel uit van een themanummer van Filter uit 2009, toen de Italiaanse cultuurfilosoof writer in residence was aan de Universiteit Utrecht. Ook de rest van het nummer met de treffende titel ‘Magister Magris’, met bijdragen van vertaler Linda Pennings, onderzoeker Barbara Ivancic én de meester zelf, is trouwens van harte aanbevolen.

    Lees meer >
  • Recensie  Carry & Jef, Last & Van Bruggen

    In de aanloop naar de langverwachte Geschiedenis van het vertalen in de Nederlanden – de doop is op 25 september a.s. in Amsterdam – ontgint Ton Naaijkens de twintigste eeuw verder door twee recente publicaties te bespreken: de biografie van Jef Last door Rudi Wester en het essay in boekvorm over Carry van Bruggen door Barber van de Pol. Belichten de auteurs de vertaalkant van Carry en Jef wel genoeg?

     

    Lees meer >
  • Vintage Filter

    Paul Klee. Durchleuchtungen, Orange-Blau (1915)
    Paul Klee: Durchleuchtungen, Orange-Blau (1915)

    De vraag kan niet vaak genoeg worden gesteld: wat is vertalen nu eigenlijk? En is het mogelijk of niet? Neem vooral de tijd voor dit essay van Juan Villoro, vertaald door Lisa Thunnissen, want tal van zinnen nodigen uit tot nieuwe gedachten. 'De bemiddelaar tussen twee talen is kuddedier noch misantroop, hij heeft andermans stem nodig om de zijne te kunnen laten horen', schrijft Villoro bijvoorbeeld, en: 'het opgejaagd worden door een vreemde taal polijst de eigen taal.' Naast zijn eigen gedachten tekent hij een aantal intrigerende ideeën van anderen op over de 'hartverscheurende maar vruchtbare opgave' die het vertalen is. Voor iedereen die zich weleens afvraagt wat het betekent om vertaler te zijn.

    Lees meer >
  • Dossier Kader Abdolah

    Sinds zijn debuut in 1993 is Kader Abdolah uitgegroeid tot een van de meest succesvolle Nederlandse auteurs en zijn omvangrijke oeuvre is dan ook in vele talen vertaald. Hoe heeft Abdolahs werk zijn weg naar het buitenland gevonden en welke rol hebben de vertalers daarbij gespeeld? Welke moeilijkheden hebben ze bij hun bemiddeling ondervonden en welke genoegens hebben zij beleefd aan het vertalen van deze auteur die zo’n specifieke culturele identiteit heeft? Deze en andere vragen kwamen aan bod tijdens een gesprek tussen de schrijver en een panel van vijf van zijn vertalers, in het Bosnisch Servo-Kroatisch, het Duits, het Engels, het Frans en het Italiaans tijdens een studiedag aan de Vrije Universiteit Brussel op 6 december 2019. De neerslag van die studiedag publiceert Webfilter vandaag in dit dossier.

    Lees meer >
  • Dossier Literair vertalen en technologie

    Wat kan technologie anno 2021 betekenen voor het literair vertalen én voor de vertaalwetenschap? In een gloednieuw en vuistdik Webfilterdossier, samengesteld door Joke Daems en Gys-Walt van Egdom, worden uiteenlopende nieuwe mogelijkheden kritisch tegen het licht gehouden. Met bijdragen van Jack McMartin, Luc van Doorslaer, Haidee Kotze, Gys-Walt van Egdom, Joke Daems, Winibert Segers, Henri Bloemen, Onno Kosters, Margot Fonteyne, Rebecca Webster, Lisa Horenberg, Chris Bakker, Pauline de Bok en Theo van der Ster.

      
     

    Lees meer >