10:2

vrijdag vertaaldag

Archief

2021 | Week 8: Saskia Vandenbussche

Dat het loon van vertalers vaak te wensen overlaat, is allang geen geheim meer. Heeft dat gebrek aan erkenning ook te maken met een slecht begrip van wat vertalers nou precies doen en een onderschatting van het belang (en de alomtegenwoordigheid) van vertalingen? Toch kunnen de gevolgen van een gebrekkige vertaling niet min zijn. Saskia Vandenbussche zag het van dichtbij gebeuren.
Lees meer >

Filter jaargang 27:4

Met bijdragen van Robbert-Jan Henkes, Els Snick, Désirée Schyns, Annemart Pilon, Guillermo Sanz Gallego en Kris Peeters, Elke Brems, Martin de Haan, Henri Bloemen, Gys-Walt van Egdom en Winibert Segers
Lees meer >

  • Recensie Hans Magnus Enzensberger Zonder papieren

    Ton Naaijkens bespreekt Zonder papieren. Honderd humane gedichten (1950-2020) & Uitnodiging tot een poëzieautomaat van Hans Magnus Enzensberger, een ruime en evenwichtig gecomponeerde bloemlezing samengesteld door René Smeets en uitgegeven door Poëziecentrum.

    Lees meer >
  • De ideale vertaler

    Uitgeverij Meulenhoff bestempelde Marieke Lucas Rijneveld als ‘ideale vertaler’ voor het werk van Amanda Gorman. Een interessante uitspraak, schrijft Paula van Rooijen, want wat maakt een vertaler ideaal, naast het feit dat ze een persoonlijke verwantschap heeft met het werk van de te vertalen auteur?

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Dat het loon van vertalers vaak te wensen overlaat, is allang geen geheim meer. Heeft dat gebrek aan erkenning ook te maken met een slecht begrip van wat vertalers nou precies doen en een onderschatting van het belang (en de alomtegenwoordigheid) van vertalingen? Toch kunnen de gevolgen van een gebrekkige vertaling niet min zijn. Saskia Vandenbussche zag het van dichtbij gebeuren.

    Lees meer >
  • Vintage Filter Mijn favoriete vertaling

    In het laatste nummer van de papieren Filter stond de tweede, aanstekelijke aflevering van de rubriek ‘Mijn favoriete vertaling’, vijftien jaar na de eerste. Robbert-Jan Henkes slingerde zich lyrisch door een woud aan overwegingen om een vertaling al of juist niet tot favoriete vertaling te bestempelen.

    De Filterredactie is zeer nieuwsgierig naar de favoriete vertalingen van haar lezers en roept op tot het insturen van bijdragen daarover die dan in het derde nummer van dit jaar gepubliceerd kunnen worden. Plannen kunnen gestuurd worden naar info@tijdschrift-filter.nl.

    Ter verdere illustratie hierbij een link naar de eerste aflevering van de rubriek, uit 2006, waarin Cees Koster op persoonlijke toon getuigenis aflegt van zijn bewondering voor Portret van de kunstenaar als jongeman, de  vertaling door Gerardine Franken en Leo Knuth uit 1972 van James Joyce’ Portrait of the Artist as a Young Man.

    Lees meer >
  • Vorige Vertaaldag

    Een mooie column van Robbert-Jan Henkes over het dilemma waar vertalers voor staan als in een lopende tekst poëzie geciteerd wordt. Veel vertalers zullen het probleem herkennen. Zo trof hij zelf in de memoires van Anatoli Mariëngof, de Russische auteur van wie hij al eens werk vertaalde, een dichtregel van Sergej Jesenin aan. Wat te doen? Henkes eindigt met een oproep aan poëzievertalers: vertaal nou eens gewoon citabel!

    Portretten van Jesenin en Mariëngof door Boris Erdman uit omstreeks 1920

    Lees meer >
  • In Memoriam Jeanine De Landtsheer

    Vrienden zijn meer nodig dan vuur en water, luidt een aloud spreekwoord van Erasmus. Onverwacht overleed onlangs Jeanine De Landtsheer (1954-2021), die dat bewuste spreekwoord uit het erasmiaanse Neolatijn zo vertaald had.

    Harm-Jan van Dam liet het spreekwoord diep tot zich doordringen en herdenkt Jeanine De Landtsheer, in 2012 genomineerd voor de Filter Vertaalprijs, in dit in memoriam.

    Jeanine De Landtsheer (1954–2021) 

    Lees meer >
  • Van woordenboek tot zoekoperator

    Ter ere van het splinternieuwe Webfilterdossier ‘Literair vertalen en technologie’ schrijft Gys-Walt van Egdom over de wisselwerking tussen de vertaler en zijn prothetische hulpmiddeltjes – van woordenboek tot zoekoperator. Het brengt hem onder andere bij de Franse filosoof Bernard Stiegler.

    Lees meer >
  • Dossier Literair vertalen en technologie

    Wat kan technologie anno 2021 betekenen voor het literair vertalen én voor de vertaalwetenschap? In een gloednieuw en vuistdik Webfilterdossier, samengesteld door Joke Daems en Gys-Walt van Egdom, worden uiteenlopende nieuwe mogelijkheden kritisch tegen het licht gehouden. Met bijdragen van Jack McMartin, Luc van Doorslaer, Haidee Kotze, Gys-Walt van Egdom, Joke Daems, Winibert Segers, Henri Bloemen, Onno Kosters, Margot Fonteyne, Rebecca Webster, Lisa Horenberg, Chris Bakker, Pauline de Bok en Theo van der Ster.

      
     

    Lees meer >
  • vintage filter verzwegen vertalers

    Vertaalmemoires – en geschiedenis in het algemeen – zijn van groot belang. Filter stelde afgelopen jaar een veelgeprezen nummer vol vertaalmemoires samen (27:3) en is voornemens dit nog vaker te doen. In ons archief zijn nochtans aardig wat memoires te vinden. Neem de Tsjechische vertaalster en neerlandica Olga Krijtová-Fuchsová (1931–2013). Nadat zij in 1969 – het jaar na de Praagse lente en het jaar waarin haar vertaaloeuvre met de Martinus Nijhoff Prijs bekroond werd – besloot uit de communistische partij te treden, kreeg ze een schrijf- en vertaalverbod opgelegd. Maar ze vertaalde door en heeft ruim tachtig vertalingen op haar naam staan, waaronder werk van Joost van den Vondel, Annie M.G. Schmidt en Jan Wolkers, Jacob van Maerlant en Hugo Claus.

    Grande dame Olga Krijtová had haar vertaalmemoires al opgetekend. Filter kreeg er rond de eeuwwisseling inzage in en vroeg haar om een aanvulling over ‘de verzwegen vertalers’ in de periode 1948–1989. In deze periode publiceerden veel vertalers in Tsjechië hun vertalingen noodgedwongen onder een alloniem, haar term voor pseudoniem. Pas na de Fluwelen Revolutie bleek hoe omvangrijk deze praktijk is geweest: in een nog onvolledige bibliografie die in 1992 verscheen, werden voor het eerst de echte namen vermeld van de 126 ‘verzwegen vertalers’ van 531 boeken, 41 verhalen en essays, 75 toneelstukken en 15 hoorspelen. Olga Krijtová schreef er in 2000 een kleine maar intrigerende vintage Filter-bijdrage over die ‘De naam van de vertaler’ werd gedoopt.

    Olga Krijtová, 2013 (foto: Jesse Ultzen)

    Lees meer >
  • De avond is ongemak vertaald

    Hoe wordt zo’n door en door Nederlands boek vertaald? Martin de Haan stelde zich de vraag bij Marieke Lucas Rijnevelds De avond is ongemak (Filter 27.4). Naast Nederlandse realia, blijken Rijnevelds soms ongewone woordkeuzes en het web van beklemmende betekenissen dat eruit voortvloeit bij te dragen tot de sfeerschepping en vormen ze misschien wel één van de grootste uitdagingen voor de vertalers.

    Lees meer >
  • Jury Filter Vertaalprijs 2021 aan de slag

     

    Heel goed nieuws: met de start van het nieuwe jaar is ook de aanloop begonnen naar de toekenning van de Filter Vertaalprijs 2021. Ook het afgelopen jaar zijn tal van bijzondere vertalingen verschenen, de jury heeft er haar handen vol aan. Maar het zijn deskundigen, vier vertalers en een auteur die veel vertaald is. Dit zijn in 2021 de juryleden:

    Jacqueline Hulst, hispaniste, vertaler &vertaalwetenschapper, werkzaam aan de Radboud Universiteit, voormalig redactielid van Filter.

    Hans Kloos, dichter, vertaler Engels en Zweeds, genomineerd voor de FVP 2020 met Hier maak ik mijn stad.

    Emilia Menkveld, italianiste, vertaler, medewerker de Volkskrant, redactielid Filter.

    Jaap Scholten, auteur, laatstelijk van het bijzondere Suikerbastaard (verschenen bij onze nieuwe uitgever: AFdH).

    Ivo Smits, hoogleraar Letteren en Culturen van Japan (Universiteit Leiden), vertaler, voorzitter Stichting Filter. 

    vlnr Jacqueline Hulst, Hans Kloos, Emilia Menkveld, Jaap Scholten (foto: Ilonka Jankovich), Ivo Smits

    De vijf nominaties zullen begin april bekendgemaakt worden. De uitreiking vindt traditioneel plaats op Wereldboekendag, 23 april 2021 – hopelijk live en in aanwezigheid van echt publiek, en anders zoals in 2020 online via ons YouTubekanaal en Facebook. Binnenkort meer hierover.

  • 2021 Een nieuwe lente

    Filter zal komend jaar een flinke gedaanteverwisseling ondergaan – uiterlijk sowieso, bij onze nieuwe uitgever AFdH. Maar van binnen hopelijk ook: schurender en zo vernieuwend mogelijk, met behoud van wat goed bevonden werd. Maar daar moet over vergaderd worden. Samenkomen ging weer eens niet, dus werd er gezoomd. Mooi om dat met z’n tienen te kunnen doen: dan komt er nog meer op tafel. De redactie neemt de gelegenheid te baat om alle Filter-lezers het beste te wensen voor 2021.

  • Recensie Wegen naar Translantis

    Vrouwelijke Arabische stemmen, internetradio voor ondernemende vertalers, een nobele samenzweerder en een vertaler genaamd W.F. Hermans: in een misschien wat al te stille uithoek van de site liet Filter in 2020 zes bijzondere publicaties en een podcast bespreken. We maken nu de zeven rond door een prikkelend cursusboek te recenseren, samengesteld in Münster voor masterstudenten die van het Nederlands in het Duits willen gaan vertalen. Het heeft, vertaald, een aparte titel: wegen naar Translantis, een oord dat de moeite van een bezoek meer dan waard blijkt te zijn.

    Lees meer >
  • Vertaalmemoires & een bijzondere hommage

    Voor het nieuwe nummer van Filter vroegen we veertien vertalers die hun sporen reeds lang verdiend hebben hoe het was om het vertaalpad te betreden. Hoe was het voor ze, in het begin? In welke omstandigheden zetten ze zich aan het werk? Was het sappelen of speelde dat niet?

    Het mocht best anekdotisch zijn, maar we wilden wel iets horen over hun ideeën destijds. Persoonlijk ook: verschilde je leven als vertaler toen met dat van nu? Hoe was de omgang met je auteurs, besprak je vertaalproblemen met hen? Misschien maakte je speciale, gedenkwaardige momenten door, van euforie dan wel opperste frustratie. En kostte het eigenlijk moeite om te debuteren en vervolgens opdrachten te blijven krijgen? Hun vertaalmemoires zijn geïllustreerd met persoonlijke foto's.

    Erik Lindner brengt voorts een indrukwekkende hommage aan een vertaalster die langzaam uit het zicht verdween en Els Snick schreef een column.

    Lees meer >
  • Recensie De roman in de negentiende eeuw

    Ton Naaijkens recenseert De roman in de negentiende eeuw van Toos Streng, waarin dertig jaar studie naar de negentiende eeuw samenkomt. In haar vernieuwende onderzoek naar ‘alles wat er verscheen’ spelen vertalingen een substantiële rol.

    Lees meer >
  • Zeventiende-eeuwers over vertalen

    Tijdens haar promotieonderzoek naar de verspreiding van het Standaardnederlands in de zeventiende eeuw stuitte Machteld de Vos toevallig op een aantal teksten over vertaalkeuzes uit die tijd. Voor Filter lichtte ze een paar van deze teksten uit.

    Lees meer >
  • Recensie twee biografieën

    Filter-redacteur Harm-Jan van Dam bespreekt twee vertalingen uit 2019, twee biografieën van een persoon uit de klassieke oudheid, beide verschenen bij Omniboek, toevallig vertaald door dezelfde vertaler. Het gaat hem niet primair om detailkritiek, maar eerder om een paar algemene problemen die spelen bij het vertalen van wetenschappelijke non-fictie. Wie is eigenlijk het beoogde publiek? Hoe ver moet de vertaler gaan om bijzonderheden toegankelijk te maken voor de niet-ingevoerde lezer? Hoe goed moet hij of zij zelf thuis zijn in het onderzoek en tegelijkertijd een taalkunstenaar zijn? En wat te doen met citaten en langere teksten uit andere talen die in de brontekst zijn opgenomen in de taal van die brontekst? Een en ander laat zich goed illustreren aan non-fictie in een vakgebied met een lange staat van dienst, waarvan de precieze inhoud tegenwoordig voor veel mensen onbekend is.

    Lees meer >
  • Poëzie van Yang Mu

    Hoe doe je recht aan een stijl als je vertaalt uit een taal die zo ver van het Nederlands verwijderd is als het Chinees? Silvia Marijnissen selecteerde en vertaalde poëzie van de Taiwanese dichter Yang Mu (1940-2020) en schrijft over de stijlkeuzes die daarbij kwamen kijken. Ze kwam ook gedichten tegen die bijna naadloos aansloten bij haar eigen belevingswereld.

    Lees meer >
  • De canon van vertalingen

    De vertaling van kinderliteratuur stond in Sovjet-Rusland op een bijzonder hoog peil. Vinnie-Poech, Pljoech en Pljich, Alisa en Peppi, zoals ze in het Russisch heten, werden stuk voor stuk onsterfelijk dankzij vertalers als Daniil Charms, Boris Zachoder en Nina Demoerova. Het brengt Robbert-Jan Henkes op het idee van een canon van vertalingen.

    Lees meer >