24:3

vrijdag vertaaldag

Archief

2022 | Week 31: Wil Boesten

Tatort is in en buiten Duitsland geliefd. De ondertiteling voor doven en slechthorenden bevat bovendien een schat aan informatie over de Duitse taal, stelt Wil Boesten in de loop van vele jaren Tatort kijken vast.
Lees meer >

Filter jaargang 29:2

Met bijdragen van Erik Bindervoet, David Omar Cohen, Derek Crook, Christophe Declercq, Isabel Galleymore, Jan Gielkens, Alex van Heusden, Toef Jaeger, Stijn Praet, Daniël Rovers, Christina Siever, Elies Smeyers, Miek Zwamborn.
Lees meer >

Actueel Nominaties FVP 2022

De nominaties voor de Filter Vertaalprijs 2022 zijn bekend!
Lees meer >

 
  • Vrijdag Vertaaldag

    Al ruim vijftig jaar is de geliefde televisieserie Tatort op zondagavond vaste prik in menig huiskamer en café, zowel in als buiten Duitsland. Door de jaren heen raakt Wil Boesten gehecht aan de ondertiteling voor doven en slechthorenden. De pixelige lettertjes onder in beeld blijken een schat aan informatie te bevatten over de Duitse taal.

     

     

    Lees meer >
  • #Vintage Filter Woordspelingen

    ‘Je kunt niet alles hebben als vertaler,’ schrijft Annelies van Hees in een artikel uit 1995 over de vertaling van woordspelingen in de overbekende sprookjes van de Deen Hans Christian Andersen. ‘Van de honderden woordspelingen in de sprookjes is minstens een derde niet te vertalen, terwijl zich anderzijds tientallen woordspelingen gratis aandienen in het Nederlands.’ Wat te doen met de vele onomatopeeën, alliteraties, assonanties, of het binnenrijm? Van Hees laat aan de hand van tal van voorbeelden zien wat kan en wat niet kan, hoe anderen, ook in andere talen, de klus hebben geklaard en hoe soms het toeval een handje kan helpen, of het gesprek met huisgenoten, buren en studenten een onverwachtse draai kan geven aan een schijnbaar onoplosbaar probleem.

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Onlangs overleed de schrijver F.C. Delius (1943-2022). Jan Gielkens eert hem met een in memoriam, waarin hij zich afvraagt waarom er maar weinig van Delius in het Nederlands is vertaald. Hij vergelijkt Delius met Günter Grass, van wie zeer veel, zo niet alle werk in het Nederlands verscheen. Thematisch is hun werk verwant, maar misschien is dat van Delius te ‘Duits’? Gielkens stelt intrigerende vragen, maar echte antwoorden heeft hij niet. Grass plofte de literatuur binnen, Delius deed dat omzichtig, als een voetballer die eerst nadenkt en dan pas schiet.

    Lees meer >
  • #VintageFilter schizofreen lezen

    In de meeste dag- en weekbladkritieken over literatuur in vertaling wordt vertaling buiten beeld gehouden. In een vertaalkritiek uit 2001 gaat Theo Hermans op zoek naar de vertalersstem en deconstrueert hij de illusie van equivalentie tussen bron- en doeltekst waarin de meeste critici van vertalingen nog rotsvast geloven. Met zijn schizofrene manier van lezen brengt hij vertaalaspecten in een Nederlandse vertaling van een boek van Salman Rushdie onder onze aandacht, zonder schoolmeesterachtigheid.

    Lees meer >
  • Nieuw dossier Gender in vertaling

    Zo’n tien minuten nadat Lette de drukproef van haar vertaling Meisje, vrouw, anders naar de uitgever had gestuurd, kreeg ze een mail van ene Tia met de vraag hoe ze het singular they (en their en them) in hoofdstuk 4 ‘Megan/Morgan’ had vertaald. Opnieuw zo’n tien minuten later gaf Lette in haar antwoord aan dat dit inderdaad flink wat voeten in de aarde had gehad. Het Nederlands heeft namelijk vooralsnog geen standaard non-binair voornaamwoord (‘nbvnw’), maar gelukkig wel meerdere mogelijkheden, zo bleek na onderzoek in het veld. Samen besloten Lette en Tia te onderzoeken wat nou de verschillen in leeservaring zijn tussen deze opties, om zo te komen tot handvatten voor vertalers in de toekomst. Een verslag van dit avontuur vind je in dit artikel.

    Lees meer >
  • VRIJDAG VERTAALDAG

    Lang geleden verscheen er eens een boek dat de opvallende titel Typische Scheiße droeg. Dat moet toch echt afkomstig zijn van iemand die zichzelf niet zo serieus neemt, denk je dan. Niets is minder waar. De auteur en kunstenaar, Dieter Roth (1930-1998), was zijn schrijfcarrière meteen begonnen met het allerhoogste: zijn Gesammelte Werke, dikke pillen in zo’n veertig delen. Ton Naaijkens bekent geen zwakker zwak te hebben dan voor Roth. Hij liep een boekje tegen het lijf dat Time passes, so does life, it seems gedoopt werd en knoopte die (wederom briljante) titel in zijn oren. Het brengt hem tot de uitspraak dat het hele vertaalgebeuren één enkele bondagesessie zou zijn – Scheiße, ja.

    Lees meer >
  • Webfilter Recensie

    Het is 2022 en geen Baudelairejaar meer – dat was vorig jaar, toen het tweehonderdste geboortejaar van deze Franse dichter (1821-1867) werd gevierd en er aardig wat publiciteit rond hem was, althans, in de desbetreffende kringen en media. Er verschenen ook twee spleens in prachtige uitgaven. De opvallendste is een posthume vertaling van Hafid Bouazza (1970-2021), niet alleen vanwege de titel – Parijse walging – of het bijzondere beeldende werk dat Marlene Dumas toevoegde, maar ook vanwege de uiterst aparte vertaalstijl die hier ingezet werd. Ton Naaijkens schreef daar eerder over in Filter en vergelijkt hem in een recensie met die van de andere spleenvertaler, Jacob Groot.

     

    Lees meer >
  •  Redactioneel

    ‘Terugfilteren’ was een woord dat bedacht werd door Harm-Jan van Dam toen hij een fors aantal Filters nog eens nalas. En nu heeft hij afscheid genomen als redacteur. Bij die gelegenheid gaf de redactie hem een in een oplage van één verschenen, handgebonden boek cadeau dat een ruime keuze bevat van zijn talloze bijdragen aan Filter en Webfilter. Terugfilteren verschijnt binnenkort ook in een tweede oplage, als e-book. Lees daar – of in ons archief – na wat de meestervertaler van Lof der Zotheid, de Priapea en Jippus et Jannica te zeggen heeft. Bijgaand de inleiding, tevens dank, bij deze opera selecta Vandamiana.

     

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Vertalen wordt vaak gezien als een per definitie ‘solitair’ beroep: in je eentje zwoegen aan een tekst. Als er zich nieuwe, onbekende werelden en vakgebieden aandienen, dan heb je woordenboeken, encyclopedieën en het hele internet als hulpmiddelen om tot een gepaste vertaling te komen. Maar soms heb je toch nood aan mensen om de juiste antwoorden te vinden en je te helpen de context werkelijk te begrijpen. Op zulke momenten komt een gevarieerd sociaal netwerk van pas: van filosofen, biochemici en psychologen tot collega-vertalers met bijzondere interesses en specialisaties. Maar er zijn grenzen aan de diversiteit van je vriendenkring én er zijn grenzen aan wat je van je vrienden kunt vragen. Dankzij de ontwikkelbeurzen van het Letterenfonds hoeft dat echter niet langer een probleem te zijn: zij geven je écht de vrijheid om al je vragen te stellen en samen met experten uitgebreid na te denken over vertaalkeuzes.

     

    Lees meer >
  •  ACTUEEL

    De nominaties van de Filter Vertaalprijs 2022 zijn bekend!

    De jury van de Filter Vertaalprijs selecteerde vijf verrassende vertalingen voor de Filter Vertaalprijs 2022, die op 28 september uitgereikt zal worden tijdens het Internationaal Literatuurfestival Utrecht (ILFU). Het zijn stuk voor stuk markante en exceptionele prestaties waarin het wonder van de vertaling zich voortreffelijk voltrokken heeft.

    Lees meer >
  • Vorige Vertaaldag

    Isabelle Bambust houdt van ‘kantelingen’, ‘tuimelingen’, ‘passen’ in de zin van overgangszones, plekken waar het één in het ander overloopt, waar spetters die van de overzijde komen de ingebeelde homogeniteit verstoren maar vooral verrijken. Wat is er mooier dan talen die elkaar kriebelen… van een terloopse ‘bonzour mamzel’ tot een volwaardige ‘Flirt flamand’?

    Lees meer >
  • #VintageFilter 

    Zo’n tien jaar geleden publiceerden we in Filter vijf zogeheten brieven uit Vertalië aan Gerard Reve, die zich toen al een jaar of vijf ‘aan gene zijde van zijn afwezigheid’ bevond. De afzender van de brieven, Bertrand Abraham, schreef ze bij wijze van dankwoord bij de inontvangstneming van de Prix des Phares du Nord 2011 voor zijn vertaling van Op Weg Naar Het Einde, dat in het Frans En route vers la fin was gedoopt. Bevlogen brieven met oog voor de daagse praktijk van het vertalen. Reintje Ghoos en Jan Pieter van der Sterre smokkelden – behalve dat aan hen ontleende ‘daagse’ – andere geweldige woorden binnen in het door hen vertaalde dankwoord: gemiezemaus, aanslagtelling, je reinste carnaval – ‘een mens hoort ervan op’.

    Lees meer >
  • Tatort, Masereel & Spekjes

    Nagenietend van twee Masereel-tentoonstellingen wandelt Ton Naaijkens over de Gentse Ajuinlei. Zijn mijmeringen worden verstoord als zijn oog valt op een ‘Wine Shop Bar & English Books’, die hem acuut terugbrengt bij twee recente oprispingen in de mediawereld der letteren.

    Lees meer >
  • #VintageFilter Een onvoltooid portret

    Een fascinerend ‘onvoltooid’ portret – van de hand van Mirjam de Veth – van een vrijgevochten vrouw die poseerde, acteerde, beminde en… vertaalde. De open plekken in de levensloop van Tylia Caren-Perlmutter geven de verbeelding de ruimte om te mijmeren over Parijs tijdens de années folles, over verloren liefdes en de melancholie van het ouder worden. Juist daarom zijn de ‘kleine’ figuren in de coulissen van de geschiedenis vaak zo fascinerend – en als íémand zich in de bescheidenheid van die coulissen thuisvoelt, is het wel de vertaler.

     

    Lees meer >
  • Cursus Charmsiaans Vertalen

    ‘Wat heb je eraan te zeggen “zo en zo moet je het doen”? “Zo en zo wordt het gedaan”? Als de ander het niet doet is het niet goed en als hij het wel doet nog minder. Je kan alleen maar wijzen. Kijk! Maar mensen zijn net katten. Ze kijken niet naar waar je wijst. Ze ruiken aan je vinger.’ Met onder andere deze woorden start Robbert-Jan Henkes het Charms Research Project, tegelijkertijd een Cursus Charmsiaans Vertalen. Vertrekpunt: een Russisch kinderboek, vijfentachtig jaar oud, met verhalen in plaatjes en verstopt in het colofon drie tekstschrijvers, onder wie niemand minder dan Daniil Charms.

    Lees meer >
  • #Vintagefilter Een schild van liefde

    In een webdossier uit 2017 ging Filter in op de vertaling van getuigenisliteratuur over onder andere de Holocaust. Welke rol spelen vertalers in de overdracht van de historische kennis die in deze teksten besloten ligt? Hebben vertalers een specifieke verantwoordelijkheid en in hoeverre worden zij voor ethische dilemma’s geplaatst? Welke positie neemt de vertaler in ten opzichte van de getuige? Désirée Schyns sprak met vijf vertalers van getuigenissen van de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog en ging in op deze en andere vragen. Herlees deze week de transcriptie van het inzichtrijke gesprek.

          

       

     

    Lees meer >
  • In memoriam Jan Rot

    Vorige week vrijdag overleed Jan Rot, veelzijdig zanger, componist, schrijver en vooral vertaler. Cees Koster herdenkt hem en gaat in op het rijkgeschakeerde oeuvre van lied- en liedjesvertalingen dat hij nalaat - een oeuvre dat het verdient om nog heel lang beluisterd te worden.

    Lees meer >
  • Vertalen als didactisch hulpmiddel

    Isabelle Bambust geeft een creatieve invulling aan vertalen als didactisch hulpmiddel: niet in de eerste plaats om de grammaticale en lexicale moeilijkheden van een taal onder de knie te krijgen, maar als een manier om tot een diepere menselijke verbinding te komen – als een wind die zowel door de bladeren van inlandse eiken waait als door bamboespruiten, over taal- en cultuurverschillen heen.

    Lees meer >
  • Een digitale blik in de keuken van de literaire vertaler

    Betekent het digitale tijdperk het einde van tekstgenetisch onderzoek? Luidde de komst van de computer op menige schrijftafel het einde van het kladje in? Zelfs schrijvers of vertalers die uit koppigheid of nostalgie nog verkiezen in schriftjes te krabbelen en met inktpotten te rommelen, zullen waarschijnlijk een belangrijk deel van het schrijfproces achter het computerscherm doorbrengen. En dan worden doorhalingen plots onzichtbaar, kunnen hele passages zonder omhaal (en zonder sporen) verplaatst worden, zijn er geen verschillende geschriften meer waar te nemen... Het mag dan wel voordelen opleveren qua gebruiksgemak, de tekstgeneticus wordt er niet vrolijk van. Of toch?

    In hun bijdrage aan het technologiedossier laten Iris Schrijver en Luuk Van Waes zien hoe technologie in plaats van de ondergang van het tekstgenetisch onderzoek in te leiden, er net een meerwaarde voor kan zijn en de tekstgeneticus zelfs in staat stelt nog veel fijnmaziger te werk te gaan dan ooit tevoren.

    Casus: Luk Van Hautes vertaling Als katten van de wereld verdwijnen van de Japanse roman Sekai kara neko ga kieta nara

    Lees meer >
  • Dossier Vertalen en herhalen

    Van stijlzonde tot geliefd stijlkenmerk: herhaling is in taal alom aanwezig, maar hoe er tegen herhaling in literaire teksten wordt aangekeken verschilt nogal per taal, cultuur, tijd en persoon. Wat moet, of dóét, een vertaler ermee? Vier auteurs belichten het verschijnsel in een aantal heel verschillende vertalingen in en uit het Nederlands. Zij gaan onder andere in op werk van Gerard Reve, Italo Calvino en Gerbrand Bakker, op Kader Abdolahs vertolking van de Koran en op de vierentwintig uur durende perfomance Mount Olympus van Jan Fabre en Jeroen Olyslaegers. Filter presenteert deze bijdragen in een splinternieuw dossier: ‘Vertalen en herhalen’.

    Lees meer >
  • Dossier Literair vertalen en technologie

    Wat kan technologie anno 2021 betekenen voor het literair vertalen én voor de vertaalwetenschap? In een gloednieuw en vuistdik Webfilterdossier, samengesteld door Joke Daems en Gys-Walt van Egdom, worden uiteenlopende nieuwe mogelijkheden kritisch tegen het licht gehouden. Met bijdragen van Jack McMartin, Luc van Doorslaer, Haidee Kotze, Gys-Walt van Egdom, Joke Daems, Winibert Segers, Henri Bloemen, Onno Kosters, Margot Fonteyne, Rebecca Webster, Lisa Horenberg, Chris Bakker, Pauline de Bok en Theo van der Ster.

      
     

    Lees meer >