10:2

vrijdag vertaaldag

Archief

2021 | Week 46: Anne Sluijs

Onder de hashtag #WijZijnNeerlandici deelde Anne Sluijs op sociale media waarom zij ervoor koos Nederlands te gaan studeren. In deze column vertelt ze hoe ze vervolgens in de vertaalwereld terechtkwam, én hoe dit haar kijk op het Nederlandse literaire veld veranderde.
Lees meer >

Filter jaargang 28:3

Maarten Asscher, Tommy van Avermaete, Erik Bindervoet, Lieke van Deinsen, Vicky Francken, Lia van Gemert, Ger Groot, Cees Koster, Maurits Lesmeister, Janneke van der Meulen, Ton Naaijkens, Peter Nijssen, Barber van de Pol, Joyce Roodnat, Riet Schenkeveld-van der Dussen, Dirk Schoenaers, Désirée Schyns, Lisa Thunnissen, Beatrijs Vanacker, Jos Vos, Miek Zwamborn, Rob Zweedijk
Lees meer >

Dossier Kader Abdolah

Sinds zijn debuut in 1993 is Kader Abdolah uitgegroeid tot een van de meest succesvolle Nederlandse auteurs en zijn omvangrijke oeuvre is dan ook in vele talen vertaald. Hoe heeft Abdolahs werk zijn weg naar het buitenland gevonden en welke rol hebben de vertalers daarbij gespeeld?
Lees meer >

Actueel ... some wantonness

In de rubriek Vrijdag Vertaaldag plaatste Wim Tigges kritische kanttekeningen bij de vertaling van Shakespeares sonnetten door Bas Belleman. Naar aanleiding van Bellemans reactie verduidelijkt Tigges zijn kritiek.
Lees meer >

 
  • Vintage Filter Vertalers uit de coulissen

    Vier jaar geleden, in de zomer van 2017, bekende Petra Broomans dat haar al jaren terug, in 2009, gevraagd was of ze misschien niet een Nederlands vertalerslexicon wilde opzetten (naar een Zweeds voorbeeld) – ze had verstandig genoeg een tijdje geaarzeld. Maar in 2017 ontvouwde ze wel degelijk haar plannen voor VNLex, het ‘Vertalerslexicon voor het Nederlandstalige gebied’ en in december 2018 ging de database online. VNLex had en heeft de ambitie een belangrijke kennisbron te worden in het Nederlandse vertaallandschap en Filter heeft VNLex van meet af aan gesteund.

    Een paar weken geleden werd VNLex met een heus symposium in Groningen gepresenteerd als hot news. Maar Petra Broomans, die tegelijk afscheid nam van de universiteit, kon dus al enige tijd bogen op deze belangrijke site die vertalers zichtbaarder wil maken in het bestel, zowel nu als historisch. Er zijn intussen ruim twintig tot in detail uitgewerkte portretten te lezen, van Alice van Nahuys en Willem Bilderdijk tot J.A. Sandfort en M.A. Schwartz.

    Petra Broomans beloofde gelukkig na haar universitaire afscheid door te gaan met VNLex en vertalers uit de coulissen voor het voetlicht te blijven halen – we herinneren hierbij graag aan het vintageportret dat zij samen met Eline Jongsma maakte van Cora Polet, de vertaler en bemiddelaar die zich zowel in de coulissen als op barricaden heeft bewogen.

    Cora Polet (foto: Iván Torres Concha, 31 maart 2011)

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Onder de hashtag #WijZijnNeerlandici deelde Anne Sluijs op sociale media waarom zij ervoor koos Nederlands te gaan studeren. In deze column vertelt ze hoe ze vervolgens in de vertaalwereld terechtkwam, én hoe dit haar kijk op het Nederlandse literaire veld veranderde.

    Lees meer >
  • Vintage Filter Het vertalen van filosofisch werk

    Het vertalen van filosofisch werk kan gevaarlijk zijn, zeker als het gebeurt voor een internationaal publiek, dus in het Latijn. Die taalkeuze ligt tegenwoordig wat minder voor de hand dan zo’n vierhonderd jaar geleden, toen de bekende expat René Descartes in Amsterdam zijn Discours de la méthode publiceerde en liet vertalen. In Filter-jaargang 17 illustreerde Corinna Vermeulen met specifieke voorbeelden uit de tekst en contekst van die eerste, Latijnse vertaling op fraaie wijze  algemene kwesties, problemen en dilemma’s van het vertalen: woord of betekenis, concordant of niet, uitbreiden of inkorten, uitgesproken of gecensureerd? De vertaler is soms eigenwijs, schiet dan weer een bok of juist in de roos, de auteur is lui en liegt soms, lezers reageren boos. Andere tijden, ongeveer hetzelfde liedje.

    Descartes Discours

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Een illusie, zij het een fijne illusie, dat is volgens Hedda Martens de overtuiging dat je altijd beter het origineel kunt lezen dan de vertaling. Maar iedereen kent in de moedertaal talloze variaties in tijdswaarneming, vormverwantschap, nadruk of gevoelswaarde die in een  andere taal iets heel anders zeggen. Door dit contrast  kan ‘dreckig’ smeriger lijken dan ‘vies' en is het normaal dat de zon een Griek ‘ziet’.  

     

    Lees meer >
  • Vintage Filter Lezersreacties op de NBV

    Heel onlangs is het allereerste exemplaar van de nieuwe Nieuwe Bijbelvertaling, de NBV21, net als zeventien jaar geleden in koninklijke handen gedrukt. Na moeder Beatrix straalde zoon Willem Alexander in- en inblij met de vernieuwing die hij beet mocht pakken; de Belgische koning werd voor de gelegenheid gepasseerd. Het is spannend te zien hoe er gereageerd wordt. De eerste reacties zijn wisselend. Volgens sommigen is de NBV21 vooral een protestants feestje (zie bijvoorbeeld Stijn Fens in Trouw, 16 oktober 2021). In die kringen zijn in ieder geval veel echte lezers en kopers te vinden. Anderen lijken ingenomen.

    De nieuwe vertaling kwam tot stand, aldus het NBG, op grond van de reacties van lezers op de eerste NBV, althans: van hen die de moeite namen in de pen te klimmen. Dat waren er nogal wat (zo’n ‘20.000 kritiekpunten’). En er is het een en ander veranderd. De volgende blurb is op bol.com te vinden en vast afkomstig van de organiserende instantie: ‘De vertaling is heel leesbaar, beter, scherper en krachtiger dan de vorige versie uit 2004. De tekst daarvan is op 12.000 plaatsen verbeterd. Er is geen andere Nederlandse vertaling van de Bijbel die zo zorgvuldig tot stand is gekomen.’ Daar zit toch echt iets onaardigs en ook echt iets onwaars, zou je zeggen als je weet van het proces van ruim een decennium dat aan de eerste (versie van de) NBV voorafging, aan het enorme vertalers team dat eraan werkte, aan de grote groep professionele lezers, de begeleidingscommissie en de grondige eindredactie die erop gepleegd werd.

    Een groot deel van de lezersreacties betrof het al dan niet spellen van de godsnaam met een Hoofdletter. Welnu, de in 2004 – na uitgebreide discussie – verdwenen hoofdletter is terug van weggeweest; in ieder geval één lezer (Hendrik Spiering in NRC Handelsblad, 15 oktober 2021) betreurt dat expliciet. Maar wat is éen enkele stem in een te vluchtig dagblad? Reacties zijn reacties en het is interessant om zowel te kijken hoe dat nu de komende maanden gaat als om terug te blikken op hoe dat in de aanloop naar de NBV2004 ging. Het ligt en lag gevoelig. Henri Bloemen schreef er in Filter destijds een intrigerend, buitengewoon spannend artikel over – hoe waren de reacties destijds, waar maakten mensen zich druk om, hebben we bijgeleerd, moeten we worden gesust?

    Lees meer >
  • Obe Postmaprijs voor Jan Popkema

    Afgelopen dinsdag werd in Leeuwarden opnieuw aandacht besteed aan de Obe Postmaprijs die ongeveer een jaar geleden werd toegekend aan vertaler Jan Popkema voor zijn Friese vertaling van Patrick Süskinds Das Parfum. Jabik Veenbaas steekt zijn neus in de bedwelmende tekst en wordt omklaaid door de mjitske rook van nachtpotten en welriekendere dampen en geuren.

     

    Lees meer >
  • Vintage Waaier De verleiding van Jozef

    Het geschiedde in de vroege dagen van Filter dat er met enige regelmaat een Waaier werd ontvouwd, een rubriek waarin de rijkdom en de diversiteit van het vertalen werd geïllustreerd aan de hand van vele versies van een (ook niet altijd per se stabiele) brontekst.  Het uitkomen van de NBV21, de nieuwe Nieuwe Bijbelvertaling zeg maar, afgelopen woensdag  (onder meer verkrijgbaar in de versies NBV21 Standaardeditie, NBV21 Deluxe en NBV21 Compact Pastel, Compact Tijdloos en Compact Modern – de Bijbel als auto), is aanleiding diep in het Filterarchief te delven naar de Waaier waarin het verhaal van de verleiding van Jozef door de vrouw van Potifar in allerlei schakeringen in beeld wordt gebracht. In de verzameling wordt een aantal perspectieven geboden op een intrigerende situatie, die nog door talloze midrasjiem, tafsiers en targoeniem omringd worden. Elk fragment raakt aan thema's als het jodendom en de Arabische wereld, de afgewezen minnares, de Oriënt als oord van lage lusten, de positie van de vrouw in de strijd der geslachten. Ook de wonderlijke ironie van de late twintigste-eeuwer, die zich verbaast over alle opschudding die het verhaal verwekte, ontbreekt niet.

     

    Lees meer >
  • De Genestet en het oosten

    Isabelle Bambust danst van een negentiende-eeuwse predikant naar de Chinese geneeskunde en weer terug. In haar ballet cirkelt ze rond filosofen en vertalers die ze lichtjes raakt met haar plumeau. Of is dat een tutu? Weten en ook Niet-weten, daar draait het om.

     

    Lees meer >
  • Vertalen in de Nederlanden

    Dubbel feest: zaterdag 25 september verscheen niet alleen de nieuwe Filter, maar ook Vertalen in de Nederlanden. Een cultuurgeschiedenis. De vertaalgeschiedenis van de Lage Landen – van meet af aan doordrenkt van vertaling – is daarin eindelijk opgetekend vanaf het jaar 500 tot en met nu. Ton Naaijkens sprak bij de presentatie van het boek op de manifestatie Nederland Vertaalt. 

     

    Lees meer >
  • Notities aan de zijlijn

    De Nederlandse overheid besteedt tolk- en vertaaldiensten inmiddels uit aan commerciële bureaus en het register voor tolken en vertalers van de Raad voor Rechtsbijstand staat sinds 1 juli open voor tolken met een flink lager taalniveau. Funeste gevolgen zijn te verwachten en werden deze week voelbaar, het begrip ‘gerechtstolk’ brokkelt verder af en daarmee overigens ook de rechtstaat, schrijft Roemer Leushuis.

    Afbeelding: Dibujos al Margen

    Lees meer >
  • Vintage Filter Pippi Långstrump in vertaling

    De laatste weken kwam het nieuws onze kant op dat de erven Astrid Lindgren tegenwoordig een wereldwijde gelijkschakeling van vertalingen en illustraties van Pippi Långstrump nastreven. Alle vertalingen dienen voortaan gebruik te maken van de illustraties bij de oorspronkelijke Zweedse uitgave en afwijkingen ten opzichte van de bronteksten worden met een beroep op het auteursrecht nu met terugwerkende kracht afgewezen. Voor het Nederlands taalgebied betekent dit dat de hier iconische illustraties van Carl Hollander zullen worden vervangen en dat toekomstige kijkers van de tv- en filmversies de door ons als karakteristiek beschouwde regels ‘Twee maal drie is vier/ Wiedewiedewiet en twee is negen’ zullen moeten missen. De reden? Pippi moet een eenvormig herkenbaar merk worden zodat overal dezelfde Pippi-producten kunnen worden uitgevent – de intuïtieve anarchist Pippi Langkous ten prooi aan de neoliberale stoomwals. Je vraagt je af wat Pippi er zelf van zou hebben gevonden, al zal het antwoord op die vraag vast ook door de erven geclaimd worden. Gelukkig hebben we het verleden nog. We kunnen altijd nog terugkijken naar de rijke diversiteit aan Pippi-beelden in vertaling, zoals Astrid Surmatz deed in het kinder- en jeugdnummer van Filter uit 2005.

    De in het Nederlands taalgebied iconische Pippi Langkous van Carl Hollander

    Lees meer >
  • Dossier Literair vertalen en technologie

    Wat kan technologie anno 2021 betekenen voor het literair vertalen én voor de vertaalwetenschap? In een gloednieuw en vuistdik Webfilterdossier, samengesteld door Joke Daems en Gys-Walt van Egdom, worden uiteenlopende nieuwe mogelijkheden kritisch tegen het licht gehouden. Met bijdragen van Jack McMartin, Luc van Doorslaer, Haidee Kotze, Gys-Walt van Egdom, Joke Daems, Winibert Segers, Henri Bloemen, Onno Kosters, Margot Fonteyne, Rebecca Webster, Lisa Horenberg, Chris Bakker, Pauline de Bok en Theo van der Ster.

      
     

    Lees meer >