18:1

vrijdag vertaaldag

Archief

2022 | Week 47: Janne Van Beek

Samen met twaalf ‘Lotgenoten’ vertaalde Janne Van Beek de verhalenbundel Lot van Bryan Washington. Behalve dertig minuten vertalersroem op Crossing Border 2022 leverde dit bijzondere project haar nog veel meer op.
Lees meer >

Filter jaargang 29:3

Maarten Asscher, Suzanne van der Beek, Annelie David, Maureen Hosay, Kathleen Jamie, Martsje de Jong, Vanessa Joosen, Andrea Kluitmann, Brigit Kooijman, Pim Ligtvoet, Ton Naaijkens, Daniël Rovers, Ivo Smits, Edward van de Vendel, Eva Wissenburg, Uljana Wolf, Miek Zwamborn.
Lees meer >

Actueel Filter Vertaalprijs 2022 uitgereikt

De Filter Vertaalprijs 2022 is toegekend aan Anne Sytske Keijser, Mark Leenhouts en Silvia Marijnissen voor hun vertaling De droom van de rode kamer van Cao Xueqin.
Lees meer >

 
  • Vrijdag Vertaaldag

    Samen met twaalf ‘Lotgenoten’ vertaalde Janne Van Beek de verhalenbundel Lot van Bryan Washington. Behalve dertig minuten vertalersroem op Crossing Border 2022 leverde dit bijzondere project haar nog veel meer op.

    (foto: Christa van Noordennen)

    Lees meer >
  • #VintageFilter Vertalers in fictie

    Laten we weer eens het werk van de vertaler vieren. Een aanleiding is er niet (de verjaardag van Jerommeke is alweer lang voorbij, het normtarief is nog steeds zo laag dat de woeste winden van de wereldeconomie er geen vat op hebben en buiten gaat het vroege winterweer aan niemands huis voorbij), maar afleiding kunnen we altijd gebruiken, en vinden in ons archief, bijvoorbeeld. In een van onze onvolprezen waaiers verzamelden we in het jaar 2000 een aantal fragmenten uit de wereldliteratuur (Woolf, Nabokov, Lucianus, Reve, Van der Heijden en anderen) waarin een vertaler of tolk als personage wordt opgevoerd. Makkelijk hebben ze het niet, deze naar het leven getekende personages, dus laten we op ze proosten en daarna weer aan het werk gaan.

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Wat roept het omineuze woord ‘proefvertaling’ niet allemaal aan schrikbeelden in ons op? In ieder geval het idee dat je je als vertaler aan de o zo begeerde uitgever van je beste kant moet laten zien. Maar een proefvertaling is ook het laatste obstakel in de carrière van een middelbare scholier. David Omar Cohen vertelt hoe het zijn leerlingen al vertalende vergaat. Maar gaat het wel om een echte vertaling? Is het niet eerder een soort omzetting? En hoe zou het professionele vertalers vergaan als hun tekst met hetzelfde rode potlood werd nagekeken als bij eindexamens gebruikelijk? Lees ook hoe good old Harry Mulisch er de draak mee stak en waarschuwde voor wat heet: onzin op papier.

    Lees meer >
  • #VintageFilter De donkere kamer van Damokles

    Begin oktober werd de (een) nieuwe (gelaagde) canon van de Nederlandstalige literatuur gepresenteerd die meteen onder vuur kwam te liggen om inmiddels voor de hand liggende redenen: niet divers en inclusief genoeg, te weinig vrouwen in de hogere regionen. Conservatief mag de uitslag zeker genoemd worden: de traditionele Grote Drie (Reve, Hermans, Mulisch) staan op respectievelijk plaats 2, 3 en 4 (na Multatuli) van de lijst met schrijvers wier teksten volgens de respondenten tot de klassiekers van de Nederlandstalige literatuur gerekend worden. Hermans’ populairste boek is De donkere kamer van Damokles, net als in de in 2002 vastgestelde canon. Dat Willem Frederik Hermans tot de top van de canon behoort, werd nog eens bevestigd, of misschien wel bezegeld, toen het vierentwintigste en laatste deel van de wetenschappelijke editie van zijn verzameld werk werd gepubliceerd. En uitgereikt aan de Koning der Nederlanden (vast niet de Lezer des Vaderlands) in de Nieuwe Kerk in Amsterdam – wat je noemt een prestigieus evenement. Een ander aspect van canonisering binnen een literatuur wordt gevormd door de populariteit van een schrijver in het buitenland door middel van vertaling. Jan Pieter van der Sterre schreef in 2007 over de conjunctuur van Hermans' populariteit in Europa en vergeleek en passant Duitse, Engelse en Franse vertalingen van De donker kamer van Damokles.

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Er liep, er liep, een man op straat. De man in kwestie was niemand minder dan Robbert-Jan Henkes, die een literair ommetje maakte onder het motto ‘Doe meer met wereldliteratuur’.

    Lees meer >
  • #VintageFilter Een vertaalsensatie

    We hebben ons als redactie van Filter vaak gelukkig geprezen bij het uitkiezen van onze columnisten. En dat terwijl er een risico aan vastzat om iemand zomaar carte blanche te geven. We wisten nooit wat ons te wachten stond en of er niet ook dwars tegen de redactionele principes, zo die al bestonden, ingegaan zou worden. Vijf jaar geleden schreef een bijzonder iemand vier columns waarvan de eerste ‘De vertaalsensatie’ heette: Philippe Noble, de gelauwerde maar nog altijd onvolprezen meestervertaler van Anne Frank, Etty Hillesum en Cees Nooteboom (o.a.) in het Frans, bekende daarin dat hij al vertalende ‘een kortstondig maar bedwelmend gevoel van triomf, een moment van (vermeende) helderziendheid als bijproduct van de vertaalactiviteit’ beleefde. Lees hoe dit kortstondig maar acuut gevoel van geluk in hem opkwam toen hij zijn beeldscherm zag volschieten ‘met schelpjes in de mooiste pasteltinten: paarsig roze, eigeel, blauwig wit, fel oranje’. En lees daarna verder in de andere drie columns van 2017 hoe verweven vertalen is met welbevinden en gezonde twijfels.

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Geprikkeld door de bijdrage van Erik Bindervoet in Filter 29:2 snort Paul Beers de allereerste vertaling van Wittgensteins Tractatus logico-philosophicus op, van de hand van Willem Frederik Hermans (1974). Al herlezend doet hij een paar kleine ontdekkingen.

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Vandaag de dag voeren tolken en vertalers een moeizame strijd om meer erkenning en waardering voor hun werk. Roemer Leushuis vraagt zich af hoe het vroeger was en duikt in de Spaanse koloniale geschiedenis. Hij ontdekt dat de broodheren van moderne tolken nog iets kunnen leren van de Spaanse autoriteiten in het zestiende-eeuwse Peru.

     

    Lees meer >
  • Filter Vertaalprijs 2022 uitgereikt aan drie vertalers

    De Filter Vertaalprijs 2022 is uitgereikt aan Anne Sytske Keijser, Mark Leenhouts en Silvia Marijnissen voor hun vertaling De droom van de rode kamer van Cao Xueqin. Dit gebeurde op een feestelijke avond rond de genomineerde vertalers en hun vertalingen op woensdag 28 september 2022 in TivoliVredenburg te Utrecht tijdens het ILFU-festival.

    vlnr Silvia Marijnissen, Anne Sytske Keijser, Mark Leenhouts, Jacques Meerman, Ingrid Biesheuvel, Djûke Poppinga en Jan van der Haar

    Lees meer >
  • Vintage Filter

    In de recente, op een gelijknamig boek gebaseerde miniserie ‘Under The Banner of Heaven’ wordt nog maar eens duidelijk hoe eenzelfde (religieuze) tekst tot de meest tegenstrijdige beweringen kan worden omgebogen, afhankelijk van wat men erin wil lezen en welke versie of interpretatie men als autoritair beschouwt. De spanningen tussen (tekst)versies met meer of minder autoriteit, tussen auteurschap en vertalerschap, tussen equivalentie, accuraatheid en (mis)interpretatie beheersen ook het denken over vertalen al sinds mensenheugenis. Theo Hermans illustreerde dit treffend aan de hand van meerdere prikkelende voorbeelden, die duidelijk aan het licht brengen hoe belangrijk vertaling is om een (geloofs)boodschap te verspreiden (en hoe goedgelovig mensen zijn). Tegelijkertijd laat hij zien hoe weinig er doorgaans wordt begrepen van wat vertalen eigenlijk inhoudt, terwijl de rol van de vertaler van wezenlijk belang is en een beter begrip van vertaling soms een kritisch tegengif tegen overdreven goedgelovigheid zou kunnen zijn.

    Lees meer >
  • Dossier Literair vertalen en technologie

    Literair vertalen en technologie. In hoeverre vallen die twee met elkaar te verzoenen? “Geen match made in heaven, maar toch een relatie” – zo luidt de titel van een studiemiddag die het ELV op 21 oktober 2022 in Antwerpen organiseert. Gys-Walt van Egdom ziet voor deze relatie alvast een veelbelovende toekomst weggelegd.

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Wie was Augusta de Wit? Of beter: wie waren ze? Deze naamgenotes blijken naast hun naam en politieke sympathieën ook een connectie met het vertalen gemeen te hebben gehad – met de nodige verwarring tot gevolg. Jan Gielkens’ speur- en puzzelwerk brengt verheldering.

     

    Lees meer >
  • #Vintage Filter Schrift van een Schildpad

    ‘Het lezen van het alfabet is een kunst,’ schrijft Yoko Tawada. ‘De letters van het alfabet zijn ongrijpbare fantasiedieren. Ze zijn als losse wezens van iedere betekenis ontdaan en zijn daardoor juist onberekenbaar.’ ‘Je mag er niet naar kijken maar moet de letter onmiddellijk in een klank vertalen en het lichaam van de taal laten verdwijnen.’ Een schriftteken is juist een merkwaardige eenheid, die niet uit elkaar kan worden genomen. ‘Het lichaam van het schrift van een ideogram is niet geheimzinnig, het laat zien wat het betekent,’ al wil de auteur daarmee niet zeggen dat ze vat heeft op ideogrammen. Wat betekent dit alles voor het lezen, voor het schrijven, voor het vertalen van verschillende talen, of liever, van verschillende schriften?

    Lees meer >
  • #Vintage Filter Een Oekraïense tolk

    Het zal ook eens niet: je doorzoekt het Filter-archief op “Oekraïne” en komt niet uit bij een Oekraïens, maar bij een Amerikaans boek. Wel een boek dat, tamelijk lang geleden alweer, indruk maakte, en waarin inderdaad een belangrijke rol is weggelegd voor een jonge, ambitieuze Oekraïense tolk genaamd Alex, wiens net-niet perfecte Engels allerhande komische spraakverwarringen teweegbrengt. Het gaat om Alles is verlicht, de debuutroman van Jonathan Safran Foer. Stine Jensen nomineerde het boek bijna twintig jaar geleden als een van de meest opmerkelijke vertalingen van het vertaaljaar 2002. De humor blijft in de vertaling van Peter Abelsen volledig overeind, schrijft Jensen, en juist die is cruciaal in een zoektocht naar een inktzwart verleden. Ook Alex merkt dat haarfijn op: ‘Het is de enige ware manier om een treurig verhaal te vertellen.’

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Ton Naaijkens bezoekt de Documenta in Kassel, gecureerd door het Indonesische kunstcollectief ruangrupa. Het barst er van collectieven, egoloze kunst en een wereldwijd activisme waar je als westerling nederig van wordt. Begrippen als nongkrong en lumbung nemen een centrale plaats in, en ook vertaling blijkt een sleutelwoord.

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Al ruim vijftig jaar is de geliefde televisieserie Tatort op zondagavond vaste prik in menig huiskamer en café, zowel in als buiten Duitsland. Door de jaren heen raakt Wil Boesten gehecht aan de ondertiteling voor doven en slechthorenden. De pixelige lettertjes onder in beeld blijken een schat aan informatie te bevatten over de Duitse taal.

     

     

    Lees meer >
  • #VintageFilter schizofreen lezen

    In de meeste dag- en weekbladkritieken over literatuur in vertaling wordt vertaling buiten beeld gehouden. In een vertaalkritiek uit 2001 gaat Theo Hermans op zoek naar de vertalersstem en deconstrueert hij de illusie van equivalentie tussen bron- en doeltekst waarin de meeste critici van vertalingen nog rotsvast geloven. Met zijn schizofrene manier van lezen brengt hij vertaalaspecten in een Nederlandse vertaling van een boek van Salman Rushdie onder onze aandacht, zonder schoolmeesterachtigheid.

    Lees meer >
  • Nieuw dossier Gender in vertaling

    Zo’n tien minuten nadat Lette de drukproef van haar vertaling Meisje, vrouw, anders naar de uitgever had gestuurd, kreeg ze een mail van ene Tia met de vraag hoe ze het singular they (en their en them) in hoofdstuk 4 ‘Megan/Morgan’ had vertaald. Opnieuw zo’n tien minuten later gaf Lette in haar antwoord aan dat dit inderdaad flink wat voeten in de aarde had gehad. Het Nederlands heeft namelijk vooralsnog geen standaard non-binair voornaamwoord (‘nbvnw’), maar gelukkig wel meerdere mogelijkheden, zo bleek na onderzoek in het veld. Samen besloten Lette en Tia te onderzoeken wat nou de verschillen in leeservaring zijn tussen deze opties, om zo te komen tot handvatten voor vertalers in de toekomst. Een verslag van dit avontuur vind je in dit artikel.

    Lees meer >
  • Webfilter Recensie

    Het is 2022 en geen Baudelairejaar meer – dat was vorig jaar, toen het tweehonderdste geboortejaar van deze Franse dichter (1821-1867) werd gevierd en er aardig wat publiciteit rond hem was, althans, in de desbetreffende kringen en media. Er verschenen ook twee spleens in prachtige uitgaven. De opvallendste is een posthume vertaling van Hafid Bouazza (1970-2021), niet alleen vanwege de titel – Parijse walging – of het bijzondere beeldende werk dat Marlene Dumas toevoegde, maar ook vanwege de uiterst aparte vertaalstijl die hier ingezet werd. Ton Naaijkens schreef daar eerder over in Filter en vergelijkt hem in een recensie met die van de andere spleenvertaler, Jacob Groot.

     

    Lees meer >
  • Dossier Vertalen en herhalen

    Van stijlzonde tot geliefd stijlkenmerk: herhaling is in taal alom aanwezig, maar hoe er tegen herhaling in literaire teksten wordt aangekeken verschilt nogal per taal, cultuur, tijd en persoon. Wat moet, of dóét, een vertaler ermee? Vier auteurs belichten het verschijnsel in een aantal heel verschillende vertalingen in en uit het Nederlands. Zij gaan onder andere in op werk van Gerard Reve, Italo Calvino en Gerbrand Bakker, op Kader Abdolahs vertolking van de Koran en op de vierentwintig uur durende perfomance Mount Olympus van Jan Fabre en Jeroen Olyslaegers. Filter presenteert deze bijdragen in een splinternieuw dossier: ‘Vertalen en herhalen’.

    Lees meer >
  • Dossier Literair vertalen en technologie

    Wat kan technologie anno 2021 betekenen voor het literair vertalen én voor de vertaalwetenschap? In een gloednieuw en vuistdik Webfilterdossier, samengesteld door Joke Daems en Gys-Walt van Egdom, worden uiteenlopende nieuwe mogelijkheden kritisch tegen het licht gehouden. Met bijdragen van Jack McMartin, Luc van Doorslaer, Haidee Kotze, Gys-Walt van Egdom, Joke Daems, Winibert Segers, Henri Bloemen, Onno Kosters, Margot Fonteyne, Rebecca Webster, Lisa Horenberg, Chris Bakker, Pauline de Bok en Theo van der Ster.

      
     

    Lees meer >