29:2

vrijdag vertaaldag

Archief

2024 | Week 25: Annemiek van Grondel

Prentenboeken vertalen is een vak apart. Niet alleen de tekst moet op een gepaste manier vertaald worden, ook de interactie tussen beeld en tekst moet overeind blijven. Eventuele verschuivingen in de vertaling kunnen voor een andere leeservaring zorgen, maar daarbij speelt bij dit genre ook de vertolking van de voorlezer en belangrijke rol. Zolang de verwondering van het doelpubliek - in de eerste plaats het kind - maar geprikkeld wordt.
Lees meer >

Filter jaargang 31:2

David Colmer, Sterre van Duren, Gys-Walt van Egdom, Christian Filips, Annemiek van Grondel, Martin de Haan, Annet van der Heijden, Nour el Houda Ghazlane, Hans Kloos, Haidee Kotze, Erik Lindner, Ton Naaijkens, Tia Nutters, Alyssia Sebes, Ivo Smits, Janne Van Beek en Eva Wissenburg
Lees meer >

Dossier De uitdaging van een tekstballon: stripvertalen

Veel aandacht gaat uit naar literair vertalen, maar er zijn nog zoveel meer disciplines. In dit dossier aandacht voor stripboekvertalers, die niet alleen te maken hebben met beperkingen die een taal hen oplegt, maar ook met de beperkingen van een tekstballon.
Lees meer >

Actueel Genomineerd voor de FVP kinder- en jeugdboeken

Dit jaar wordt voor de achttiende keer de Filter Vertaalprijs uitgereikt, en voor de tweede keer de Filter Vertaalprijs voor kinder- en jeugdboeken. Er zijn in totaal tien boeken genomineerd en evenveel vertalers. In aanloop naar de uitreiking op 1 oktober worden alle genomineerden voorgesteld – wie zijn ze? Wat is hen bijgebleven uit het vertaalproces van het genomineerde werk? Deze week de eerste genomineerde voor de Filter Vertaalprijs voor kinder- en jeugdboeken: Inge Piryns voor haar vertaling van *De muis die katten at* van Gianni Rodari (Borgerhoff & Lamberigts).
Lees meer >

 
  • Vintage Filter

    Zomervakantie: dat betekent voor veel Nederlanders een bezoek aan de Waddeneilanden. Texel, Terschelling, Schier – het behoeft amper uitleg. We hebben een beeld bij de schapen op Texel, theaterfestival Oerol op Terschelling, de duinpartijen en de rust van Schiermonnikoog. Om nog maar te zwijgen van de avonturen van schrijvers Jan Wolkers en Godfried Bomans die ieder een week in hun eentje verbleven op Rottumerplaat en daarvan op vaste momenten verslag deden via een radioverbinding: in het collectieve geheugen gegrift. Maar voor niet-Nederlanders komt het vaak als verrassing, dat we überhaupt eilanden hebben. Wie dus uit het Nederlands vertaalt en op de Wadden stuit, zal dat soms moeten toelichten. Hoeveel uitleg dat behoeft, wisselt echter per taal. Een zomers eiland-vertaalstuk van Bert de Waart uit 2020.

    Lees meer >
  • eerste genomineerde FVP kinder- en jeugdboeken 2024

    Dit jaar wordt voor de achttiende keer de Filter Vertaalprijs uitgereikt, en voor de tweede keer de Filter Vertaalprijs voor kinder- en jeugdboeken. Er zijn in totaal tien boeken genomineerd en evenveel vertalers. In aanloop naar de uitreiking op 1 oktober worden alle genomineerden voorgesteld – wie zijn ze? Wat is hen bijgebleven uit het vertaalproces van het genomineerde werk?

    Deze week de eerste genomineerde voor de Filter Vertaalprijs voor kinder- en jeugdboeken: Inge Piryns voor haar vertaling van De muis die katten at van Gianni Rodari (Borgerhoff & Lamberigts).

    Lees meer >
  • Dossier The Waste Land

    We gaan weer verder met Onno Kosters' nieuwe vertaling van Eliots The Waste Land. Vandaag voorlopig het laatste deel.

    Lees meer >
  • eerste genomineerde Filter Vertaalprijs 2024

    Dit jaar wordt voor de achttiende keer de Filter Vertaalprijs uitgereikt, en voor de tweede keer de Filter Vertaalprijs voor kinder- en jeugdboeken. Er zijn in totaal tien boeken genomineerd en evenveel vertalers. In aanloop naar de uitreiking op 1 oktober worden alle genomineerden voorgesteld – wie zijn ze? Wat is hen bijgebleven uit het vertaalproces van het genomineerde werk?

    Deze week de eerste genomineerde voor de Filter Vertaalprijs: Jan Fastenau voor zijn vertaling van Dit andere paradijs van Paul Harding (Querido).

    Lees meer >
  • Filter 31:2 is er

    Het nieuwe Filter-nummer (31:2) is er! Met in deze aflevering extra aandacht voor inclusiviteit. Hoe verhoud je je als vertaler eigenlijk tot stereotiepen, hoe schep je ruimte in de taal om niet bij voorbaat lezers uit te sluiten? Alle Filter-nummers zijn bedoeld voor iedereen, maar dit keer is die intentie tot thema verheven: hoe ben je voor iedereen? De hele artikelen lees je natuurlijk in het papieren tijdschrift, maar online is nu vast het voorwoord bij en de inhoudsopgave van 31:2 te bekijken: https://www.tijdschrift-filter.nl/jaargangen/2024/312/

     

  • Vintage Filter

    In een essay in De Volkskrant van 8 juni 2024 getiteld ‘AI is dodelijk voor de vertaalde literatuur’, schrijft Martin de Haan dat we ondanks de razendsnelle ontwikkelingen en de ‘waterscheiding’ die verscherpt wordt tussen commerciële en niet-commerciële literatuur, toch iets overhouden ‘dat ons niet kan worden afgenomen: de vrije keus om onze eigen menselijkheid niet op te geven.’  Eva Wissenburg verwoordt die menselijkheid en de innerlijke noodzaak die voor haar met vertalen gepaard gaat op een kleurrijke manier. Ze geeft ook een mooie omschrijving van wat een menselijke vertaler telkens opnieuw probeert: ‘Het echt complexe vertaalwerk, dat waarbij je een grote hoeveelheid onbewust en bewust verzamelde kennis inzet om een Nederlandse zin te formuleren die zeggingskracht heeft, de rol van literaire zin overtuigend speelt en bovendien leeft, maar dan wel zo dat het origineel erin doorademt (afijn, je weet hoe gelaagd vertalen is en hoe moeilijk het is de bezigheid te definiëren) lag nog op me te wachten.’ Alleen menselijke vertalers kunnen ervoor zorgen dat een zin de rol van literaire zin overtuigend speelt door er leven in te blazen.

    Zoutpan in Guérande, Wiki Commons

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Prentenboeken vertalen is een vak apart. Niet alleen de tekst moet op een gepaste manier vertaald worden, ook de interactie tussen beeld en tekst moet overeind blijven. Eventuele verschuivingen in de vertaling kunnen voor een andere leeservaring zorgen, maar daarbij speelt bij dit genre ook de vertolking van de voorlezer en belangrijke rol. Zolang de verwondering van het doelpubliek - in de eerste plaats het kind - maar geprikkeld wordt.

     Olifant is verliefd (ISBN 978-94-6341-173-8), Uitgeverij Schoolsupport

    Lees meer >
  • Vintage Filter

    Ook als je willekeurig doorklikt in het archief van Filter - bijvoorbeeld gewoon tien jaar geleden - stuit je op verbazingwekkende vragen en zinnen. Waar is het paradijs? Daarnaast: ‘stugge stamp en woestenij’. Het is een aflevering (21:2) over de werkvloer van de vertaler. De stugge stamp komt uit de pen van Kiki Coumans, die ook opdraaft met ‘malse madammen’. Schuldige is Jacques Brel, over wie zij een prachtig artikel schrijft dat talloze inkijkjes biedt in vertaalkeukens, onder meer die van Jeroen Willems. Helaas hebben we nooit geschreven over de deze week overleden Françoise Hardy. Maar zijn er chansons van haar vertaald?

    File:Francoise Hardy in Amsterdam crop.png
    Françoise Hardy in Amsterdam, 16 December 1969
    © Joost Evers. Dutch National Archives, The Hague, Fotocollectie Algemeen Nederlands Persbureau (ANEFO). Wiki Commons.

    Lees meer >
  • Genomineerden  Filter Vertaalprijzen 2024

    De genomineerden voor de Filter Vertaalprijs 2024 en de Filter Vertaalprijs voor Kinder- en jeugdboeken 2024 zijn bekend!

     

    Lees het persbericht en de volledige nominatieteksten op onze website!

    Lees meer >
  • 'Stijl en precisie' In memoriam Willem van Toorn (1935-2024)

    Vanaf afgelopen vrijdagmiddag kwam uit steeds meer bronnen het nieuws door van het overlijden, in zijn woonplaats in de Franse streek Berry, van de veelzijdige vertaler, dichter en schrijver Willem van Toorn (1935-2024). Laten we hem hier herdenken in zijn hoedanigheid van vertaler: hij heeft in zijn leven zo’n vijftig vertalingen in boekvorm gepubliceerd, waaronder alle romans en verhalen van Franz Kafka, in zekere zin zijn levenswerk, in elk geval als vertaler.

    Lees meer >
  • Vintage Filter

    Vertaling en censuur, een lexicon van gevoelige woorden, niet ‘uitsluitend’ vertalen: allemaal thema’s die herhaaldelijk en recentelijk aandacht kregen in Filter. Ook in de media kwam het vertalen van gevoelige termen of heikele onderwerpen de afgelopen jaren meermaals aan bod: wat te doen met de vertalingen van kinder- en jeugdboeken die in de oorspronkelijke taal ontdaan worden van termen die als kwetsend kunnen worden ervaren? Of met vertalingen die - om ophef te vermijden? - de naam van een in Dantes hel ronddolende profeet schrappen, maar daardoor een kritisch spervuur te verduren krijgen? Of vertalingen waarin de namen van racistische royals per ongeluk (?) zijn blijven staan, terwijl die in het origineel netjes weggecensureerd waren?
    In 2019 wijdde Filter een heel nummer aan het vertalen van ‘Gevoelige woorden: Sussend vertalen of aanstoot riskeren?’ Nog steeds het (her)lezen waard dus.

    Afbeelding met tekst, Publicatie, papier, Zelfhulpboek

Automatisch gegenereerde beschrijving

    Lees meer >
  • Dossier The Waste Land

    Deze week een volgende aflevering van Onno Kosters' nieuwe vertaling van The Waste Land.

     

    Lees meer >
  • Vintage Filter Kafka in vertaling

    Dit jaar herdenken we de honderdste sterfdag van een van de belangrijkste schrijvers van de twintigste eeuw, Franz Kafka (1883-1924). In aanloop naar de derde juni is, voornamelijk in het Duitse taalgebied, al veel aandacht besteed aan de schrijver en zijn werk, in de vorm van diverse tentoonstellingen en een zowel verguisde als toegejuichte tv-serie (die moet dus wel goed zijn) op ARD (ook te zien op YouTube met Engelse ondertitels). De onvolprezen Nederlandse Franz Kafka-kring houdt het allemaal voor ons bij. In Nederland zijn zeer onlangs twee boekjes van vertaler van het Verzameld Proza Willem van Toorn verschenen: het inleidend biografische Kafka voor beginners en een vertaling van een keuze uit de brieven van Kafka, Ik moet u zo ontzettend veel schrijven, beide bij Athenaeum – Polak en Van Gennep.

    Als bijdrage aan de herdenking in Vintage Filter vandaag alvast de bespreking door Ton Naaijkens van twee fameuze getekende versies van werk van Kafka, inclusief een vergelijking tussen vier verschillende vertalingen van een zin uit Het proces.

    Passage uit: Franz Kafka's Het proces. Een beeldroman van David Zane Mariowitz (2010)

    Lees meer >
  • Recensie De levens van Claus. Biografie (Mark Schaevers)

    Bewust kiest Schaevers in de titel van zijn biografie over Hugo Claus voor het meervoud: De levens van Claus. Het blijkt inderdaad onmogelijk om deze Vlaamse Reus onder één noemer thuis te brengen. Naast romancier was hij ook dichter, schrijver van theater en libretto’s, scenarist, regisseur, beeldend kunstenaar… en vertaler. Ton Naaijkens haalt de vertalersmeetlat nog eens boven en legt die langs Schaevers’ werk: hoeveel aandacht gaat er in deze schrijversbiografie werkelijk uit naar het schrijven zelf, en meer bepaald naar het belang van het vertalen binnen Claus’ schrijverschap?

    Lees meer >
  • Vintage Filter

    'Vertalingen zijn magneten voor censuur'. Met dat citaat begint Jeroen Vandaele zijn artikel 'Franco's femme fatale en Lindo's vuile was'. Wie vertaalt, grijpt namelijk per definitie in. Maar valt er dan nog wel een fundamenteel onderscheid te maken tussen censuur en de ingrepen die nu eenmaal eigen zijn aan vertalingen, of hebben we te maken met een continuüm? Op deze dag van de persvrijheid hebben we een artikel uit het Filterarchief gehaald waarin Vandaele aan de hand van twee casestudy's onderzoekt hoe vertaling en censuur zich tot elkaar verhouden.

    FrancoGeneraal Franco

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Hugo van der Wolf werkte aan een vertaling van Jonathan Lethems roman The Arrest, toen hij direct in het eerste hoofdstuk struikelde over een literaire verwijzing naar dichter Robert Frost. Voor de gemiddelde Engelstalige lezer wel herkenbaar, maar hoe houd je die verwijzing in het Nederlands overeind zonder te tornen aan de inhoud? Een probleem dat voor veel vertalers maar al te herkenbaar zal zijn...

    Lees meer >
  • Vintage Filter

    Dat vertalers en tolken in oorlogstijden een belangrijke rol spelen, behoeft geen betoog. Berichten van de vijand onderscheppen en ontcijferen, spioneren, infiltreren, propaganda verspreiden en onderhandelen: zonder vertalen of tolken is het in vele gevallen onmogelijk. Ook op de weg naar vrede zijn tolken en vertalers van levensbelang als bruggenbouwers, als tussenpersonen die culturele uitwisselingen en duurzame interculturele relaties tot stand kunnen brengen en bevorderen. Hopelijk zullen ze vooral in die laatste hoedanigheid nog veel grensverleggend werk verrichten, want ook vandaag is daar weer veel acute nood aan. In Filter 24:3 werd eerder al uitgebreid aandacht besteed aan verschillende vormen van vertaling in oorlogstijd en aan de soms precaire en delicate positie van vertalers en tolken in oorlogsomstandigheden – een terugblik.

    Lees meer >
  • In Memoriam Kees Verheul

    Op 16 maart overleed slavist Kees Verheul (1940-2024). Hij was een belangrijke auteur, een briljant essayist en een bijzondere vertaler – Ton Naaijkens schreef een in memoriam. 

    Lees meer >
  • Jury Filter Vertaalprijs voor kinder- en jeugdboeken 2024

    Samen met de CPNB en het ILFU introduceerde het vertaaltijdschrift Filter vorig jaar een fonkelnieuwe prijs: de Filter Vertaalprijs voor kinder- & jeugdboeken. Daarmee onderstreepten alle partijen het grote belang van goede vertalingen en goede kinderboekenvertalers. De prijs zal in 2024 opnieuw worden uitgereikt op de jaarlijkse Filteravond tijdens het ILFU – International Literature Festival Utrecht, eind september begin oktober 2024. 

    In 2024 is het prijzengeld is wederom 10.000 euro, ter beschikking gesteld door de CPNB en de jury van 2023 is, tot ieders genoegen, bereid er nog een jaar aan vast te plakken.

    De jury van de Filter Vertaalprijs 2024 voor vertaalde kinder- en jeugdboeken bestaat uit Anne van Buul (docent-onderzoeker), Nathifa Elshot (boekverkoper), Enne Koens (schrijver), Daan Stoffelsen (recensent) en Eva Wissenburg (vertaler).

    Copyright foto's Anne van Buul - Daan Stoffelsen (fotograaf Peter Arno Broer)
    Enne Koens (fotograaf Reinout Brocken)

     

    Lees meer >
  • Jury Filter Vertaalprijs 2024

    Met het nieuwe jaar is ook de nieuwe jury van de Filter Vertaalprijs aan de slag gegaan. Dankzij de GAU (Groep Algemene Uitgevers) en in samenwerking met het ILFU (Internationaal Literatuur Festival Utrecht) zal de Filter Vertaalprijs 2024 ook dit jaar worden uitgereikt tijdens het ILFU festival (eind september begin oktober 2024).

    De nieuwe juryleden in 2024 zijn: Joost Baars (auteur, boekverkoper), Jacqueline Bel (hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde, bestuurslid Stichting Filter), Yond Boeke (samen met Patty Krone laureaat van de Filter Vertaalprijs 2023), Anna Eble (vertaler, redacteur) en Brigit Kooijman (auteur, journalist).

    Copyright foto’s Joost Baars en Brigit Kooijman: Tessa Posthuma de Boer
    Copyright foto Anna Eble: Kim Thu Pham 

     

    Lees meer >
  • Dossier Literair vertalen en technologie

    Wat kan technologie anno 2021 betekenen voor het literair vertalen én voor de vertaalwetenschap? In een gloednieuw en vuistdik Webfilterdossier, samengesteld door Joke Daems en Gys-Walt van Egdom, worden uiteenlopende nieuwe mogelijkheden kritisch tegen het licht gehouden. Met bijdragen van Jack McMartin, Luc van Doorslaer, Haidee Kotze, Gys-Walt van Egdom, Joke Daems, Winibert Segers, Henri Bloemen, Onno Kosters, Margot Fonteyne, Rebecca Webster, Lisa Horenberg, Chris Bakker, Pauline de Bok en Theo van der Ster.

      
     

    Lees meer >