Een stoutmoedige standaard    31-35

Diederik Boomsma’s vertaling van Ortega y Gassets De opstand van de massamens

Ger Groot

Soms behelst de vertaling van een boektitel al een heel program. Wie vandaag de dag naar het menselijke collectief verwijst als naar ‘de massa’s’, roept onwillekeurig een maoïstisch taaleigen op. Of die term in 1930, toen de Spaanse filosoof José Ortega y Gasset zijn aanvankelijk als krantenfeuilleton verschenen boek La rebelión de las masas publiceerde, reeds een communistische bijklank had weet ik niet, al verzet ook hij zich al tegen een te gemakkelijke identificatie van dat woord met las masas obreras, de ‘arbeidersmassa’. Wel staat vast dat Johan Brouwer, die het boek drie jaar later in zijn Nederlandse vertaling de iconische titel De opstand der horden meegaf, daarmee het spook opriep van de ‘primitieve barbaar die aan de poorten van de beschaving staat te rammelen’, zoals Diederik Boomsma, de vertaler van de onlangs gloednieuw verschenen Nederlandse uitgave, in zijn voorwoord schrijft. ‘Het woord “horden” roept [...] het beeld op van een bende schuimbekkende Hunnen of Mongolen die met bijlen zwaaiend op ons af komen gerend.’

Lees verder in de papieren Filter