Meertaligheid als paradox    55-63

Twee hedendaagse interculturele autobiografieën

Ilse Logie

Shouldn’t On Borrowed Words be written in at least three or four languages? […] But no publisher in his right mind would endorse such an endeavor. (Ilan Stavans, On Borrowed Words: A Memoir of Language, 2001: 88).

 

We kunnen er niet omheen. Toenemende globalisering, migratie en technologische vernieuwing hebben ervoor gezorgd dat meertaligheid eerder regel dan uitzondering is in onze hedendaagse samenleving. Dat dit verschijnsel nieuwe uitdagingen stelt op maatschappelijk en politiek vlak, hoeft geen betoog. Maar ook schrijvers en vertalers gaan er in toenemende mate mee aan de slag. Op het eerste gezicht lijkt dat logisch: naarmate zowel de productie als de verspreiding van literatuur een proces van verregaande internationalisering doormaakt, bergen de teksten zelf vaker afwijkend taalgebruik in zich. In 1997 betoogde vertaalwetenschapper Rainier Grutman terecht dat onder ‘literaire meertaligheid’ niet enkel het gebruik van vreemde talen diende te worden verstaan, maar ook de aanwezigheid van regionale, sociale en historische variëteiten van een standaardtaal. Daarom verkoos hij de Franse term hétérolinguisme1 boven ‘meertaligheid’, al opteert hij in zijn bijdrage aan dit themanummer voor ‘anderstalige teksten’. In wat volgt zal ik om twee redenen toch ‘meertaligheid’ blijven gebruiken. In de eerste plaats om de complexe terminologische discussie in dit korte bestek uit de weg te gaan. Maar ook omdat er een genrekwestie speelt. Mijn stuk spitst zich immers toe op introspectieve autobiografische teksten waarin het typeren van personages en het creëren van een realistisch waarschijnlijkheidseffect via couleur locale minder op de voorgrond treden dan in fictie. Voor het analyseren van de hedendaagse romanproductie, en met name voor die van postkoloniale en experimentele signatuur, lijkt heterolinguïsme me daarentegen wel een onontbeerlijk begrip (zoals aangetoond door Désirée Schyns, 2014).

Lees verder in de papieren Filter