Teder en rauw tegelijk    64-73

Taal en identiteit bij Alana S. Portero

Annet van der Heijden
Alyssia Sebes

‘Teder en rauw tegelijk’. Zo omschrijft het Spaanse dagblad La Vanguardia de debuutroman van Alana S. Portero, La mala costumbre, die in januari 2024 onder de titel Slechte gewoontes bij Meridiaan Uitgevers verscheen. De coming-of-age-roman vertelt het intieme verhaal van een jonge trans vrouw die opgroeit in een liefdevol, socialistisch arbeidersgezin in de Madrileense volkswijk San Blas in de jaren tachtig en negentig. De ik-verteller zit gevangen in het lichaam van een jongen en worstelt met haar identiteit. In rauwe bewoordingen maakt Portero duidelijk hoe de omgeving van de hoofdpersoon over queer personen denkt. Prostituees worden in de wijk getolereerd – er moet immers brood op de plank komen – maar gays en trans personen absoluut niet. De ik-verteller kan de worsteling met haar identiteit niet met haar familie delen, maar wel zo nu en dan uit de kast ontsnappen dankzij haar geheime opmaak- en danssessies in de badkamer.

Als ze oud genoeg is, zet de hoofdpersoon stappen buiten haar buurt. Zo ontdekt ze Chueca in het centrum dat ‘in een paar jaar tijd was veranderd in dé gay wijk van het officieel tolerante Madrid’ (p. 142). Daar ontmoet ze andere trans vrouwen. Bij hen kan ze zichzelf zijn. Ze steunen haar en bieden haar handvatten om zichzelf en de wereld om haar heen te begrijpen. Dankzij deze vrouwen, die ze regelmatig opzoekt, leert de hoofdpersoon zich staande te houden in een wereld waarin het veiliger is om in de kast te blijven. Steeds vaker durft ze haar ware zelf aan anderen te laten zien. 

De zoektocht van de ik-verteller naar zichzelf is ook een talige zoektocht. Ze zoekt naar de juiste woorden en doet dat met humor, directheid en beschouwelijkheid. Haar verhaal speelt zich af tegen de achtergrond van de Spaanse transitie naar de democratie, na de bijna veertigjarige dictatuur van Franco die eindigt met zijn dood in 1975. Portero’s roman gaat dus niet alleen over transgenders. De onderdrukking en emancipatie van arbeiders vormt ook een belangrijk thema in haar boek. 

Portero noemt Slechte gewoontes autofictie. Lezers zijn geneigd te denken dat Portero volledig samenvalt met de hoofdpersoon van het boek, maar dat is een vergissing. De auteur benadrukt dat het verhaal niet autobiografisch is, hoewel het deels gebaseerd is op ervaringen van haarzelf en van mensen om haar heen. In een interview grapt ze: ‘Ik was ook graag zoveel heksen en draakmannen tegengekomen als de hoofdpersoon van mijn boek.’

Slechte gewoontes kent verschillende vertaaluitdagingen. Zo contrasteren de poëtische en beschouwende gedachten van de ik-verteller scherp met de rauwe en directe taal van haar omgeving. Daarnaast speelt gender een grote rol in het boek, niet alleen als thema, maar ook in de woordkeuze en het idioom. In het verhaal gebruikt de auteur verschillende markeerders die verwijzen naar gender en geaardheid.

 

Kijk- en leestips bij het artikel ‘Teder en rauw tegelijk’ van Annet van der Heijden en Alyssia Sebes.

Lezen:

  • Bettens, Sam. 2023. Ik ben. Amsterdam: Das Mag. 
  • Evaristo, Bernardine. 2020. Meisje, vrouw, anders (vertaling Lette Vos). Amsterdam: De Geus.
  • Heitman, Mariken. 2021. Wormmaan. Amsterdam: Atlas Contact.
  • Hoogenkamp, Valentijn. 2022. Antiboy. Amsterdam: De Bezige Bij. 
  • Japin, Arthur. 2017. Kolja. Amsterdam: De Arbeiderspers.
  • Lakmaker, Tobi. 2021. De geschiedenis van mijn seksualiteit. Amsterdam: Das Mag.
  • Louis, Édouard. 2014. Weg met Eddy Bellegeule (vertaling Edu Borger). Antwerpen: De Bezige Bij.
  • Melchor, Fernanda. 2020. Orkaanseizoen (vertaling Bart Peperkamp). Amsterdam: Wereldbibliotheek. 
  • Ortiz, Alejandra. 2022. De waarheid zal me bevrijden (vertaling Simone Peek). Amsterdam: Lebowski.
  • Park, San Young. 2021. Liefde in de grote stad (vertaling Mattho Mandersloot). Amsterdam: Das Mag.
  • Prats, M. (2019, July 6). La noche en la que el franquismo liquidó el movimiento LGTBI en Torremolinos. ElHuffPost. https://www.huffingtonpost.es/entry/el-stonewall-espanol-la-noche-en-la-que-el-franquismo-liquido-el-movimiento-lgtbi-en-torremolinos_es_5d11e3a1e4b0a3941867cbae.html
  • Rijken, Kemal. 2012. Roma. Haarlem: Bertram de Leeuw. 
  • Van der Meer, Thomas. 2019. Welkom bij de club. Amsterdam: Pluim.
  • Walker, Alice. 2020. De kleur paars (vertaling Robert Dorsman). Amsterdam: De Geus.
  • Winterson, Jeanette. 2019. Frankusstein (vertaling Arthur Wevers). Amsterdam: Atlas Contact. 
  • Woolf, Virginia. 2019. Orlando. Amsterdam: Uitgeverij Orlando.

 

Kijken:

  • Almodóvar, P. (Regisseur). (2004). La mala educación [Film].
  • Almodóvar, P. (Regisseur). (1999). Todo sobre mi madre, [Film].
  • Andere Tijden. (Producent). (2013). Transgender Pioniers [Aflevering].
  • Crialese, E. (Regisseur). (2022). L’immensità [Film].
  • Feder, S. (Regisseur). (2020). Disclosure: Trans lives on screen [Documentaire], Netflix.
  • Fry, S. (Regisseur) (2023). Could You Be This Brave? [Documentaire].
  • Pop, B. (Regisseur). (2021). Maricón perdido [Serie], Netflix.
  • Serebrennikov, K. (Regisseur). (2022). Tchaikovsky’s Wife [Film].
  • Touzani, M. (Regisseur). (2022). The Blue Caftan [Film].

 

Online-bronnen: 

 

 Interviews met Portero:

 

Lees verder in de papieren Filter