Sōseki’s Kokoro    31-38

Icoon uit de moderne Japanse literatuur in twee Nederlandse vertalingen

Jurriaan van der Meer

Hoe verhoudt de literaire canon van een land zich tot vertalingen ervan? In het geval van het moderne Japan is het Nederlandse lezerspubliek door de jaren heen dankzij verscheidene vertalingen bekend geraakt met literaire grootheden als Mishima Yukio (1925–1970), Nobelprijswinnaars Kawabata Yasunari (1899–1972) en Ōe Kenzaburō (1935–), en recenter Murakami Haruki (1949–): belangrijke namen, zonder meer. Toch moesten de Lage Landen het lang doen zonder een enkele vertaling van een van de grondleggers van wat men nu ‘de moderne Japanse literatuur’ noemt: Natsume Sōseki (1867–1916), die in Japan tot op de dag van vandaag wordt beschouwd als een van de invloedrijkste schrijvers sinds het Meijitijdperk (1868–1912) en er nog altijd bekend staat als ‘schrijver van het volk’. Dat zijn werk in het Nederlands niet beschikbaar was, mag een schandvlek heten, die in 2013 en 2014 eindelijk werd weggepoetst toen niet één maar wel twee vertalingen van een en dezelfde roman van zijn hand verschenen. Dat was de roman Kokoro (1914), misschien wel Sōseki’s bekendste werk. Die twee vertalingen zijn: Het hart door Erika de Poorter (HaEs Producties, 2013) en Kokoro: de wegen van het hart door Luk Van Haute (Lebowski, 2014).

Maar wat maakt Sōseki tot zo’n bijzonder figuur? In zeker zin was hij echt een kind van zijn tijd. Zoals alle intellectuelen leerde hij al vanaf jonge leeftijd klassiek Chinees en studeerde hij af aan de prestigieuze Keizerlijke Universiteit van Tokyo (tegenwoordig simpelweg de Universiteit van Tokyo). Destijds was studeren aan een universiteit, ook in Japan, alleen weggelegd voor een handjevol uitverkorenen. Sōseki hoorde zonder meer bij deze groep. Hij studeerde af op Engelse literatuur en na een aantal jaar werkzaam te zijn geweest als docent aan verschillende middelbare scholen op het platteland werd hij in 1900 op bevel van de Japanse regering naar Engeland gestuurd om zich verder te verdiepen in de taal. Na een tweejarig verblijf keerde hij terug naar Tokyo, waar hij aan zijn alma mater een aanstelling kreeg als hoogleraar Engelse literatuur. Een soortgelijk curriculum vitae zien we veelvuldig terug bij Sōseki’s tijdgenoten: alle vermaarde intellectuelen uit die tijd komen van dezelfde universiteit, zijn actief als schrijvers van fictie in de moderne Japanse taal maar zijn tegelijk goed thuis in de Chinese klassieken en beheersen na een door de regering gesponsord verblijf in het buitenland hun westerse talen bijzonder goed. Toch kan men ook stellen dat Sōseki in vele opzichten de uitzondering op de regel was.

Lees verder in de papieren Filter