Het vertaaljaar 2014    17-29

Ton Naaijkens

Lijdensdruk en saudades

Tja. Wat zal ik zeggen? Ik schrijf dit op een moment dat de hele wereld over zijn toeren lijkt te zijn, af te lezen als dat is aan het aantal brandhaarden in de wereld als geheel en in de academische wereld in het bijzonder. Die brandhaarden duiden is ingewikkeld, de universitaire situatie bij de geesteswetenschappen doorgronden is intussen ook nauwelijks meer te doen. En steeds gaat het niet alleen om ideeën en overtuigingen maar om mensen. Het effect op mensen – die van het strijdtoneel of de werkvloer – is cruciaal en wat doe je ermee? Ik wil vervolgens de vertaalwereld niet betichten van stress of onbetamelijke vechtzucht, maar iets van het overspannene van de huidige tijd is ermee verweven geraakt. Terwijl het beter is rustig te blijven en te mikken op het goede (kwaliteit, duurzaam gedrag, goede en duurzame producten). Maar wat is de link met het vertalen dan precies? Een van de meest bijzondere prestaties van het afgelopen vertaaljaar is volgens mij de Nederlandse vertaling van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM): het Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen. Voor het boek tekent de American Psychiatric Association, voor de vertaling een zeventallig vertaalteam onder leiding van Hilde Merkus, dat bovendien werd bijgestaan door talloze experts onder de hoede van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie. Er is in no time vertaald, onder enorme druk van de apa, die eiste dat er dicht bij de brontekst werd gebleven (sic!) en dat de vertalers aansprakelijk waren voor eventuele schadelijke gevolgen (sic bis!). Het Handboek verscheen bij Boom. Een van de grootste problemen, begreep ik, was het omzetten van de term ‘diagnose’ in ‘classificatie’ (de uiteindelijke keuze voor classificatie, na uitgebreid debat met alle betrokkenen, is in lekenogen een switch van medisch en normatief naar neutraal en beschrijvend). De supervisor van het project, hoogleraar en psychiater Michiel Hengeveld, zet boven zijn verantwoording een motto van Hippolyte Taine met daarin de zin dat ‘onze indelingen’ nooit samenvallen met een natuurlijke ordening in de werkelijkheid. Dat is de spijker op de kop, precies, niet alleen voor de psychiater, maar veel algemener voor ons allen, ook voor ons vertalers.

Lees verder in de papieren Filter