Vertaaldag  Archief

2017

2016

2015

2014

2013

Download het artikel

Een Russische Google-roulette

Isabelle Bambust

In de gerechtelijke wereld is een duidelijke zorg voor de vertaalkwaliteit aanwezig. De kwaliteit van vertaling wordt daar verbonden aan de garantie op een eerlijk procesverloop. Daarmee wordt de vraag geboren wanneer precies een kwalitatief niet hoogstaande vertaling de rechten van verdediging zou kunnen aantasten.

Een erg mooie illustratie vormt de uitspraak van de politierechtbank van Dordrecht op 3 augustus 2010 in een wel zeer merkwaardige zaak (parketnummer 11/710702-10).

Een Russische vrachtwagenchauffeur is sinds twee dagen in Nederland wanneer hem een caféruzie ten laste wordt gelegd. De Russische verdachte is enkel Russischtalig. Bij het politieverhoor geniet hij de bijstand van een tolk. De oproep voor de politierechter is echter alleen in het Nederlands gesteld. Doch, in het dossier bevindt zich – eureka! – een spoor van Google Translate…

17.11_Google

De zinnen ‘U moet op 3 augustus 2010 voorkomen bij de rechter voor wat er vandaag gebeurt [sic] is. staat ook in de stukken die u zojuist gekregen heeft. u mag hier weg.’ werden door twee politie-ambtenaren door middel van Google Translate vanuit het Nederlands in het Russisch vertaald. Volgens de betrokken politiemensen maakte de Russische verdachte duidelijk ‘dat hij het begreep’. De Rus verschijnt echter niet voor de rechter. Daarom verzoekt de politierechter de aanwezige tolk om het Russische Google-resultaat terug te vertalen in het Nederlands. De tolk preciseert dat de Google-tekst wel Russisch is, maar dat er een en ander schort aan de zinsbouw. Er staat: ‘u moet zijn 3 augustus 2010 voorkomen [in de betekenis van ‘(ver)hinderen’] de rechtbanken daarvoor voor wat vandaag gebeuren [dat wil zeggen: een gedeelte van dit werkwoord staat er]. dat zijn stukjes [in de betekenis als bij stukjes kaas of eventueel stukjes tekst, in elk geval niet ‘stukken’ in de betekenis van ‘documenten’] die u zopas meegenomen [of: gekregen] hem. U mag hier [‘weg’ staat er niet].’

Nu deze in het Nederlands terugvertaalde Russische zinnen voorliggen, vraagt de politierechter aan de tolk of een gewone Rus die dit leest daaruit zou kunnen afleiden dat hij op 3 augustus 2010 in een rechtbank moet zijn. De tolk antwoordt terecht dat er wel een datum in de tekst staat en dat er wel over rechtbanken wordt gesproken, maar dat er geen ‘vóórkomen’ in de betekenis van ‘verschijnen’ staat, maar ‘voorkómen’ in de betekenis van ‘(ver)hinderen’. Volgens de tolk zou een gewone Rus uit de tekst dus veeleer opmaken dat de rechter op 3 augustus 2010 verhinderd is.

De verdachte heeft wel een document in handen gekregen, maar dit is in een taal geschreven die hij niet begrijpt. Uit de onprofessionele Google-vertaling valt niet op te maken waarover het gaat. Er is dus eigenlijk geen sprake geweest van een kwalitatieve mededeling. Daarom verklaart de politierechter de oproep nietig.

Uiteraard schetter ik categoriek ‘neen!’ tegen uitsluitend werken met Google Translate in de gerechtelijke omgeving. Maar aangezien de politie-ambtenaren kennelijk beslist wilden goochelen, betreur ik dat ze het op een argeloze manier hebben gedaan. Ik weet niet of er een goede manier bestaat. Maar als ik in een privé-omgeving mijn toevlucht tot een vertaalprogramma neem houd ik voor mezelf wel stellig de volgende regeltjes aan:

  1. Ik gebruik in de brontaal altijd heel eenvoudige korte zinnen.
  2. Ik houd het begingegeven zo zuiver mogelijk. Ik zaai dus niet op voorhand potentiële verwarring door woorden als ‘voorkomen bij de rechter’ en ‘stukken’ te gebruiken in plaats van bijvoorbeeld ‘de rechter ontmoeten’ en ‘documenten’.
  3. Ik vraag de vertaalmachine om het resultaat terug te vertalen in de brontaal.
  4. Soms vraag ik de vertaalmachine ook om het resultaat terug te vertalen in een andere taal die ik beheers (maar niet de brontaal is).
  5. Ik controleer het resultaat per fragment. Dit wil zeggen dat ik de betekenis van elk afzonderlijk woordresultaat opzoek.
  6. Indien mogelijk laat ik het resultaat door een doel- en brontalige nalezen om aldus af te tasten wat ervan wordt begrepen.

De zevende editie van het Nationaal Vertaalcongres 2017 vindt op vrijdag 2 juni plaats in Amersfoort. Het congres zal zich buigen over de vraag ‘Hoe meet je de kwaliteit van een vertaling?’ Ik vind het prettig om te lezen dat ook de volgende precieze vraag aan bod zal komen: ‘Hoe beoordeelt de rechter de kwaliteit van een vertaling?’ En er zal ook nieuws gebracht worden over ‘een voor Nederland unieke rechtszaak’... Misschien komt de Russische Google-roulette wel voor, om ze in de toekomst juist te kunnen voorkomen

 

Isabelle Bambust (Isabelle.Bambust@UGent.be) is verbonden aan de rechtsfaculteit van de Universiteit Gent. Zij doet onderzoek rond taal en recht.