Primo Levi’s Duitse brieven    55-63

Over de precisie van woorden

Sonja Lavaert

Nadat uitgever Einaudi Primo Levi’s manuscript van Se questo è un uomo had geweigerd, werd het in 1947 uitgegeven bij Da Silva in een oplage van 2500 exemplaren. De kritiek onthaalde het werk vrij goed, maar de verkoop liep matig; meer dan een vijfde van de oplage lag onverkocht opgeslagen in een magazijn in Florence, dat onder water liep toen de Arno in 1966 buiten haar oevers trad. Of dit door de teleurgestelde Levi genoemde cijfer klopt, weten we niet – er zijn documenten die het bevestigen, andere die het tegenspreken – maar hoe dan ook was het boek geen succes bij het publiek (Belpoliti in Levi 2016a: 1460). Het werk kwam opnieuw, of eigenlijk pas voor het eerst echt tot leven in 1958, toen Einaudi het alsnog accepteerde voor publicatie en Levi het minutieus nalas, herzag en zaken toevoegde voor een tweede uitgave. Wat Einaudi ertoe bracht het werk een tweede kans te geven is niet duidelijk. In 1952 pleitte redacteur Paolo Boringhieri voor opname in het fonds van Einaudi, maar de directie was terughoudend. Drie jaar later was er een tentoonstelling in Turijn, waar Levi een voordracht hield, de eerste van vele, en werd bedolven onder de vragen, onder meer wat er geworden was van Se questo è un uomo. In de jaren vlak na de oorlog waren de wonden nog vers en wilden de meeste mensen vergeten en eerst focussen op de wederopbouw; in 1955–1956 was het klimaat veranderd. Documentaires, tentoonstellingen en publieksoptredens hadden eindelijk belangstelling gewekt voor de Shoah en daardoor aangepord schreef Levi meermaals de uitgever aan. Maar het kan ook zijn dat de nieuw aangetreden equipe de doorslag gaf, met Luciano Foà en Boringhieri, die gunstig stonden tegenover een heruitgave (Belpoliti in Levi 2016a: 1476–1477).

Lees verder in de papieren Filter