Het vertalen van Holocaustgetuigenissen    3-13

David Bellos
Vertaling: Caroline Meijer

Zo op het oog kan een getuigenis verwijzen naar elke mogelijke zichtbare of hoorbare natuurlijke of menselijke realiteit. Dat ik stug blijf vasthouden aan mijn gewoonte om een das te dragen bijvoorbeeld mag opgevat worden als een getuigenis van de onverwoestbare invloed van mijn Britse vorming. Maar daarover gaat het nu niet. De term getuigenis wordt hier in specifiekere zin gebruikt.

Waar het mij om te doen is zijn getuigenissen in de vorm van beschrijvingen van gebeurtenissen in de eerste persoon enkelvoud die als bewijs à charge zouden gelden wanneer ze in een rechtbank onder ede worden verklaard. Maar ze zijn niet in een rechtbank verklaard (enkele uitzonderingen daargelaten) en zo zijn ze ook helemaal niet bedoeld. De teksten waar het me om te doen is mogen dan de ernst en authenticiteit bezitten die een formele getuigenverklaring kracht zouden bijzetten, ze verschillen in belangrijke opzichten van verklaringen onder ede in juridische zin.

Getuigenissen zoals hier bedoeld zijn niet eenvoudig te vertalen. Waarmee ik niet wil zeggen dat getuigenverklaringen in de rechtbank eenvoudig te vertalen zijn. Integendeel, ik wil er juist op wijzen hoe precair intertalige communicatie in een juridische setting kan zijn. In de meeste rechtsgebieden hebben getuigen en verweerders het recht de rechtbank toe te spreken in de taal van hun keuze. Om daarin te voorzien worden in strafzaken gekwalificeerde tolken beschikbaar gesteld. Het vertalen van dat soort getuigenissen is een stressvolle professionele opdracht. Zelfs als het goed gedaan wordt – wat niet altijd het geval is – blijft het een paradoxale onderneming die de oorspronkelijke taaluiting slechts bij benadering weergeeft. Het vertalen van getuigenverklaringen in de rechtbank kent namelijk één bijzondere moeilijkheid: in juryrechtspraak krijgen juryleden van rechters immers de instructie niet alleen aandacht te schenken aan wát de getuigen zeggen, maar ook aan hóé ze het zeggen. In een eentalige omgeving lijkt dat misschien niet meer dan vanzelfsprekend: aarzelingen, versprekingen, verandering van toon of volume, lichaamstaal en gezichtsuitdrukkingen kunnen de geloofwaardigheid of het belang van wat gezegd wordt danig nuanceren. Maar die doodgewone instructie aan juryleden is een ware nachtmerrie voor tolken.

Lees verder in de papieren Filter