Jane Austen en haar eerste vertaalster Gonne van Uildriks    51-61

Suzan van Dijk

Tot voor kort gingen specialisten ervan uit dat de nu wereldberoemde Engelse romanschrijfster Jane Austen pas laat in Nederland bekendheid had gekregen: eigenlijk niet vóór de vroege twintigste eeuw. Dit zou niet alleen gelden voor Nederland, maar ook voor veel andere Europese landen. De inleiding van de in 2007 verschenen bundel The Reception of Jane Austen in Europe stelde dat zelfs met enige nadruk en sprak over ‘a period of relative neglect during the nineteenth century’ en over haar ‘nineteenth-century obscurity’.1 In zijn bijdrage over de Nederlandse receptie gaat Maximiliaan van Woudenberg daarop door:

Austen’s recent popularity is especially remarkable considering the previously widespread neglect, indeed ignorance, of her work in the Low Countries.2

De data verzameld binnen een reeds enige tijd lopend onderzoeksproject, en opgeslagen in de online database getiteld New approaches to European Women’s Writing (NEWW)3 wezen op hetzelfde, en op basis daarvan meende ik, in 2009, deze ‘neglect’ verder te moeten contextualiseren. Ik heb bijvoorbeeld een vergelijking gemaakt tussen aantallen vertalingen van Engelse schrijfsters (geboren tussen 1745 en 1789, dus generatiegenoten van Austen) in het Frans en in het Nederlands. Daaruit bleek dat niet alleen Jane Austen, maar ook heel wat andere Engelse schrijfsters véél minder aanwezig waren in Nederland dan in Frankrijk.4 De enige opvallende uitzondering is Hannah More, met haar religieus geïnspireerde werk.5

Nu was The Reception of Jane Austen in Europe expliciet bedoeld als een ‘point of departure for future and more extended evaluations of the reception of Jane Austen in Europe’ (11), en het was – ook in 2007 – wel duidelijk dat er op dit gebied nog veel te ontdekken was. En zo verscheen er in 2014 inderdaad al een nieuwe editie: er waren nieuwe gegevens gevonden.6 In hoeverre het mogelijk en zinvol is dat er om de zeven jaar een bijgewerkte editie verschijnt, is wellicht de vraag, maar ons gezamenlijke internationale onderzoeksproject rond en in de database NEWW, gecombineerd met de steeds toenemende hoeveelheden online toegankelijke teksten (zowel primair als secundair), heeft inmiddels ook geleid tot de noodzaak om voor het negentiende-eeuwse en vroeg-twintigste-eeuwse Nederland (1815–1922: Van Woudenbergs periode van ‘neglect’) het beeld enigszins bij te stellen: er is in die tijd wel degelijk sprake geweest van belangstelling voor het werk van Jane Austen. De bedoeling van deze bijdrage is om daarvan een eerste indruk te geven, met specifieke aandacht voor de rol van de eerste vertaalster, Gonne van Uildriks (1863–1921), en voor de positie waarin de onderzoeker van dergelijke materie zich op dit moment bevindt.

Lees verder in de papieren Filter