Het geluk van de demiurg    57-62

Rosmarie Waldrop
Vertaling: Claudia Visser

Wanneer Faust door Goethe aan het werk is gezet om het Johannesevangelie te vertalen, is hij rusteloos en ontstemd. Door zich te buigen over de verschillende manieren waarop hij het woord logos zou kunnen weergeven wordt hij geconfronteerd met enkele van zijn eigen standpunten en problemen. De oplossingen wijzen namelijk vooruit naar het verdere verloop van zijn leven en het toneelstuk zelf. ‘Vertalen is blijkbaar van groot belang, niet alleen voor de lezer maar juist ook voor de vertaler zelf,’ merkt Leonard Forster op (1958: 1).

Meer dan eens heb ik me afgevraagd waarom ik blijf vertalen in plaats van me uitsluitend te richten op het schrijven van mijn eigen poëzie. De ellende van de vertaler kennen we maar al te goed: ondankbaarheid, onderbetaling en heel wat misbruik. Aan deze traditionele trits zouden we nog kunnen toevoegen dat het lijkt alsof Amerikaanse uitgevers tegenwoordig nog minder staan te springen om vertalingen dan om oorspronkelijke poëzie – voor zover dit mogelijk is. Dan bedoel ik uiteraard niet vertalingen in opdracht van uitgevers, maar als een vertaler zelf een literair werk kiest om te vertalen.

Van tijd tot tijd heeft vertalen mij verder geholpen wanneer mijn eigen werk stilstond, net zoals het Faust hielp. Maar dit alleen had mij nauwelijks op de been kunnen houden toen ik alle vijf delen van Le livre des questions van Edmond Jabès vertaalde. Is mijn keuze om door te gaan met vertalen niet veel anders dan het voornemen de nobele rol van bemiddelaar te spelen? Wellicht. Maar als het me werkelijk vooral om mijn lezers te doen was, zou ik hun een grotere dienst bewijzen door hun de taal te leren. Is het dan een kwestie van persoonlijke omstandigheden? Als immigrant in de Verenigde Staten kwam er een moment dat ik geen gedichten meer in het Duits kon schrijven omdat ik in het Engels ‘woonde’. Vertalen (toentertijd uit het Engels in het Duits) werd het natuurlijke substituut. Waardoor ik het (afgezien van wat onbezonnen aanmoedigingen) op den duur toch aandurfde om een poging te doen in het Engels te schrijven is moeilijk na te gaan, maar het schrijven in mijn aangenomen taal ging vooraf aan het vertalen in die taal. Dus zelfs mijn persoonlijke toestand als iemand die zich tussen twee talen bevindt kan dit volharden in deze ogenschijnlijk ondankbare, schier onmogelijke activiteit niet helemaal verklaren.

Lees verder in de papieren Filter