Tylia, een onvoltooid portret    32-38

Mirjam de Veth

Vertalers hameren tegenwoordig terecht op naamsvermelding en zichtbaarheid. Maar wat als een vertaler, verscholen achter een pseudoniem, zichzelf zo goed als onzichtbaar heeft gemaakt, zoals de Franse vertaalster van Anne Frank? Tijd om haar te portretteren.

Geen Nederlands boek werd meer verkocht, gelezen en vertaald dan Het Achterhuis, Dagboekbrieven 12 juni 1942 – 1 augustus 1944. Het verscheen inmiddels in zeventig talen.

Otto Frank aarzelde aanvankelijk of hij het dagboek van zijn dochter al dan niet zou publiceren en liet de uitgetikte tekst ter beoordeling aan enkele vrienden lezen. Onder anderen aan Annie en Jan Romein; de laatste schreef er een gloedvol artikel over in Het Parool van 3 april 1946 onder de kop ‘Kinderstem’. Hij had het in één ruk uitgelezen, meldde hij. ‘Dit meisje zou, als niet alle voortekenen bedriegen, een begaafde schrijfster geworden zijn als zij was blijven leven.’ Ze schrijft ‘een benijdenswaardig zuiver en sober Nederlands’ en toont een ‘feilloos inzicht in de menselijke natuur’.

Daarmee was de belangstelling van uitgevers gewekt en in 1947 verscheen het dagboek bij Contact onder de door Anne zelf gekozen titel Het Achterhuis.

De eerste vertaling verscheen in het Duits, als Das Tagebuch der Anne Frank. Die was van de hand van Anneliese Schütz, aan wie Otto Frank al eind 1945 had gevraagd om een paar passages te vertalen voor zijn moeder, die in Bazel woonde en geen Nederlands sprak. Anneliese Schütz was een Joodse journaliste uit Berlijn, die net als de Franks in de jaren dertig naar Amsterdam was uitgeweken. Ze was een huisvriendin van de familie, gaf Anne bijles en leidde een literatuurclubje Duitse klassieken, waar Margot aan deelnam. Tijdens de oorlog was ze gedeporteerd naar Theresienstadt, waaruit ze als een van de weinige overlevenden in de zomer van 1945 terugkeerde naar Amsterdam. Na die enkele fragmenten zette ze zich aan de volledige vertaling, die in 1950 verscheen.

Een paar maanden later in hetzelfde jaar verscheen bij Calmann-Lévy de Franse versie. Dat was relatief vroeg, het zou nog een paar jaar duren voor het dagboek in het Engels te lezen viel.

Lees verder in de papieren Filter