Vertaligheid    3-10

Winibert Segers
Henri Bloemen

Dat aan het vertalen het lezen, een lezen voorafgaat is een banale vaststelling. Geen tekst kan worden vertaald die niet eerst gelezen werd. Die vanzelfsprekendheid wordt spannend wanneer aan dat lezen bijzondere eigenschappen of zelfs unieke kwaliteiten toegekend worden, waardoor het zich van andere manieren van lezen onderscheidt. Zo beweert Peter Utz (2007) dat de literatuur in de vertalers haar ‘trouwste lezers’ heeft, ‘ook wanneer die hetgeen ze lezen niet altijd “trouw” omzetten’. Dat ligt vooral aan het feit, zo Utz, dat vertalers ‘woord voor woord, zin voor zin’ lezen in plaats van zich steeds weer met dezelfde passages bezig te houden, zoals literatuurwetenschappers vaak doen. De Franse filosoof Jacques Derrida spreekt in een van zijn laatste teksten, ‘Qu’est-ce qu’une traduction “relevante”?’ (2004, ‘Wat is een “relevante” vertaling?’ Of ook wel: ‘Wat is een “revelerende” vertaling?’), een lezing die hij voor vertalers gehouden heeft, van zijn ‘admiration pour ceux et celles que je tiens pour les seuls à savoir lire et écrire: les traductrices et les traducteurs’ (Bewondering voor hen die ik voor de enigen houd die kunnen lezen en schrijven: de vertaalsters en de vertalers). Een dubbele uniciteit: vertalers en vertaalsters lezen niet alleen anders dan andere professionele lezers (zoals literatuurwetenschappers of literaire critici) of normale lezers, zij zijn zelfs de enigen die kunnen lezen en schrijven. Zo ver hoef je ons inziens niet eens te gaan om de spannende vraag te stellen waarin het unieke van dat vertalerslezen eigenlijk wel bestaat. Wat reveleert het lezen dat aan een vertaling voorafgaat en uiteraard daarbij aansluitend: wat voor een lezen is er nodig om dat bijzondere of unieke lezen, dat zich in de lectuur neerslaat die de vertaling is, op zijn beurt te lezen? Onderscheidt het zich van andere vormen van professioneel lezen of van normaal lezen? En om nog verder te gaan: als het lezen van een vertaler/vertaalster uniek is, moet dat lezen dan ook niet iets wezenlijks zeggen over wat vertaling in feite is? De vraag die alles een beetje samenvat, luidt dus, met een neologisme: Is er een ‘vertalig’ lezen?

Pagina 2

Lees verder in de papieren Filter