Je kwinkeleert de hoofdmelodie van een tijdgeest    21-22

Maria Vlaar

Gelooft u nog in literatuur? Geloven wij met z’n allen nog in literatuur?

Daar komt de riedel. Het einde van de roman is weer eens nabij. Het is een kwestie van tijd voordat de laatste roman plechtig van de persen rolt. Poëzie is een marginaal verschijnsel geworden, waar nog wel volle zalen, maar geen volle boekhandelsportemonnees van komen. Essays zijn sowieso een uitgestorven specimen. En non-fictie, dat ís helemaal geen literatuur. Exit. Bovendien leest toch niemand meer, want op de middelbare school is het literatuuronderwijs afgeschaft. De ontlezing door televisie, mobiele communicatie en de iPadrevolutie heeft het lezen, dat wil zeggen het langer dan een kwartier (ik doe maar een gooi) onafgebroken één tekst tot je nemen, voorgoed in het verleden geworpen. Niet alleen de literatuur, zelfs het lézen zelf is een bedreigde diersoort.

Ook de schrijver is niet meer wat hij geweest is. Een bevriende auteur kreeg laatst een e-mail: een filmer had de opdracht gekregen een portret van hem te maken vanwege een literaire prijs. ‘In het portret sta jij als schrijver centraal. In het portret duiken we in jouw persoonlijke leven,’ schreef de filmmaker jolig. Kennelijk vond de organisatie van de prijs het saai dat het om een boek ging. Hoewel de schrijver zich nu juist in dat boek tot in de uiterste puntjes van zijn herinnering, zijn kunnen en zijn stilistische vermogens had begeven, moest niet dat product van zijn verbeelding centraal staan. Nee: hij moest zélf centraal staan, zoals een lid van het koninklijk huis of een sterretje in een reality show ook alleen maar om zichzelf iemand is, en niet om wat hij kan of presteert. Maar schrijvers zijn bij uitstek mensen bij wie de maker en het gemaakte níétsamenvallen.

Conclusie: Literatuur ‘is een soort competitie geworden. Dat is één. En ten tweede, en dat vind ik het ergste, willen die mensen allemaal beroemd worden. Ze schrijven om een Bekende Nederlander te worden. Het hele procédé, die hele mediatoestand, die hele uitgeverij is daar op gericht.’ Klinkt echt als van deze tijd toch? Maar het is Kees Fens in gesprek met de Raster-redactie, twintig jaar geleden…

Lees verder in de papieren Filter