Celestina in de Nederlanden    3-13

Lieve Behiels

‘Calisto maakt Melibea het hof, zij wijst hem af, zijn knecht raadt hem de tussenkomst van Celestina aan. De koppelaarster behekst het meisje, arrangeert een eerste ontmoeting en ontvangt een rijke beloning. Calisto’s beide knechten eisen daar hun deel van op, zij blijft weigeren, ze vermoorden haar, worden gepakt en terechtgesteld. In een nachtelijke verleidingsscène berooft Calisto Melibea van haar maagdelijkheid; bij zijn vertrek stapt hij naast de ladder en valt dood. Melibea stort zich van de toren van het ouderlijk huis. Haar vader beweent haar en richt een bittere aanklacht tot Noodlot, Wereld en Liefde’ (Rojas 2011: vii). Zo vat vertaler Henk de Vries het verhaal samen van het boek dat voor het eerst verscheen onder de titel Comedia de Calisto y Melibea (1500) en in een uitgebreide versie (oudst bewaarde Spaanse druk, 1507) de titel Tragicomedia de Calisto y Melibea mee kreeg. De gewiekste koppelaarster sprak nog meer tot de verbeelding van de lezers dan het onfortuinlijke liefdespaar, en al vroeg in de zestiende eeuw kreeg het boek haar naam als titel mee, Celestina. Het werk heeft een moraliserende ondertitel: ‘Komedie van Calisto en Melibea, dewelke benevens haar aangename en zoete stijl veel wijsgerige spreuken en voor jonge mannen onontbeerlijke raadgevingen bevat, waarmee ze hun de bedriegerijen toont die in dienaren en koppelaarsters besloten liggen (Rojas 2011: v). Dit leesdrama wordt toegeschreven aan Fernando de Rojas op grond van een lang strofisch gedicht (‘De schrijver voert, om zich te verontschuldigen voor zijn dwaling in dit werk dat hij schreef, tegen zichzelf bewijzen aan en hij begint met een vergelijking’, Rojas 2011: 3). De beginletters van de opeenvolgende regels van het gedicht vormen een acrostichon dat zijn naam bevat. Aan het auteurschap van La Celestina zijn boekdelen gewijd. Was Rojas de auteur van het hele werk? Of alleen die van het tweede tot het zestiende bedrijf en de latere toevoegsels? Wie had dan het eerste bedrijf geschreven? 

Houtsnede British Museum

Lees verder in de papieren Filter